نقش در نقش (خانواده، نقش‌ها، و مسئوليت‌ها)
موقعیت شما: مهدویت و آخرالزمان»مقالات مهدویت و آخرالزمان»امام مهدی (ع)»سیره و سنّت»خانواده مهدوی»سبک زندگی» نقش در نقش (خانواده، نقش‌ها، و مسئوليت‌ها)

نقش در نقش (خانواده، نقش‌ها، و مسئوليت‌ها)

يكشنبه ۰۶ مهر ۱۳۹۳ ساعت ۱۶:۵۷
امتیاز این گزینه
(5 آرا)

مهارت های همسرداری 3
در خانواده شما تقسیم کارها چگونه است؟ آيا نقش‌ افراد و واگذاری مسئولیت‌ها را در خانواده خود متناسب می‌دانید؟
یکی از نشانه‌های سلامت روانی خانواده، قرار گرفتن صحيح افراد در نقش‌های مربوط به آن‌ها و ايفاي درست مسئوليت‌های مرتبط با آن نقش‌ها است. درخانواده ناسالم، جایگاه و تکالیف افراد واضح نیست و چه‌بسا يك يا چند عضو خانواده، بار انجام وظایف دیگر افراد خانواده را به دوش می‌کشند.



نقش چیست؟
نقش‌ها، وظایفی هستند که بر عهده هر یک از اعضای خانواده نهاده می‌شود و با انجام آن‌ها، خانواده مسیر رشد سالم را طی می‌کند.
در هر خانواده، چهار وظيفه اساسي وجود دارد:
1. تأمين منابع مادی: تهيه خوراك، پوشاك، مسکن، پیگیری مسائل بهداشتی و سایر مسائل مادي یکی از وظایفی است که در یک خانواده باید مورد توجه قرار گیرد.
2. پرورش و حمايت: تربيت ديني و علمی اعضای خانواده، تأمين آسايش، محبت، اطمينان خاطر و حمايت از اعضاي خانواده نمونه‌هایی از مصادیق این نوع وظیفه است.
3. مديريت خانواده:‌ اين حوزه شامل كاركردهاي مدیریتی لازم برای حفظ سلامت رواني خانواده است. وظایفی از قبیل رهبری و تصمیم‌گیری‌های مهم و نهایی در صورت عدم هم‌فکری، نظارت بر اجرای درست راه‌کارهای پرورشی و حمایتی، مدیریت مالی خانواده و کنترل مسائل مربوط به بهداشت افراد خانواده، از مهم‌ترین حوزه‌های مدیریت خانواده است.
4. تأمین نیازهای زناشویی: تلاش زوجین برای رفع نیازهای جنسی و عاطفی همدیگر در این حوزه قرار دارد.


چه کسی؟ چه کاری؟
حال که با وظایف عمده در یک خانواده آشنا شدید، به سؤال‌های زیر پاسخ دهید:
در خانه شما، تأمین منابع مالی به عهده چه کسی است؟
در خانواده شما چه كسي خود را بيشتر مسئول آموزش مسائل مذهبي فرزندان و خانواده مي‌داند؟ وقتي فرزندان شما مي‌خواهند با كسي صحبت كنند سراغ چه كسي مي‌روند؟ خود شما چطور؟ آيا برخورد شما و همسرتان با فرزندانتان از الگوی مشابهی برخوردار است یا هر کدام برخورد متفاوتی با مسائل فرزندان دارید؟ معمولاًچه كسي به تحصيل بچه‌ها نظارت مي‌كند و به آن‌ها کمک می‌کند؟
تصميم‌گیری‌های مهم در زندگی شما بر عهدة چه کسی است؟ مسائل بهداشتي خانواده توسط چه كسي پيگيري مي‌شود؟ تعميرات منزل توسط چه كسي انجام مي‌شود؟ چه كسي به انضباط بچه‌ها رسيدگي مي‌كند؟
چگونه نيازهاي زناشويي زوجين در منزل ارضاء مي‌شود؟ نظر زوجين در مورد جنبه‌هاي عاطفي و زناشويي روابط آن‌ها با همديگر چيست؟ آيا هر دو از جنبه‌هاي زناشويي زندگي رضايت دارند؟ اگر بتوانند، دوست دارند كدام جنبه از زندگي زناشويي خود را تغيير دهند؟ چگونه؟ آيا هميشه روابط زناشويي آن‌ها مانند الان بوده است يا قبلاً بهتر و يا بدتر بوده؟

پاسخ به دو سؤال مهم
در مواردی که باید تقسیم کاری صورت گیرد، ملاك شما براي تخصيص وظايف، دين است يا عرف یا توافق طرفین یا دلبخواهی یک طرف یا تركيبي است از همه موارد؟
آيا فكر مي‌كنيد كه شما یا همسرتان، وظايف بیشتری از دیگری بر عهده دارید؟


شما جزو كدام دسته از اين خانواده‌ها هستيد؟
با توجه به پاسخ‌های سؤالات بالا، حال می‌توانید تشخیص دهید که شما جزء کدام دسته از خانواده‌ها هستید؟
1. خانواده‌هايي كه همه وظايف ضروري در آن انجام مي‌شود و تقسيم وظايف بر اساس دین و عرف مورد قبول دین است.
2. خانواده‌هايي كه در تخصيص نقش‌ها تا حد زيادي دلبخواهي عمل مي‌كنند و از موازين ديني و عرفی فاصله مي‌گيرند.
3. حد فاصل بين دو حالت بالا؛ يعني خانواده‌هايي كه يك يا چند كاركرد اساسي در آن انجام نمي‌شود و مشكلاتي درباره تخصيص وظايف و مسئوليت‌پذيري دارند.

چه باید کرد؟
اگر در خانواده شما مشكل تخصيص نقش‌ها وجود دارد، فهرستي از تكاليف روزمره زندگي تهيه کنید و در فضایی محترمانه و دوستانه دربارة مسئوليت هر فرد در زندگی گفتگو كنید.
اگر فرزندانی دارید، از آن‌ها بخواهید در مورد وظايفي كه دوست دارند یا به نظر شما باید مسئوليت آن‌ها را به عهده بگيرند با شما گفتگو کنند.
اگر فردي از افراد خانواده به وظايف خود درست عمل نمي‌كند لازم است به او تكاليف و يا دستورات معيني در جهت انجام نقش لازم داده شود و ميزان مسئوليت‌پذيري در او تقويت شود.

شاقول چیست؟
اسلام با تعيين نقش اعضاي خانواده، حيطه و مرز رفتارها را مشخص مي‌کند و نقش‌ها و مسؤولیت‌های هر یک از زوجین را روشن مي‌سازد. تفاوت ماهیت زن و مرد سبب شده تا هر کدام از آن‌ها ویژگی‌هایی مخصوص به خود داشته باشند و بر همین اساس، نقش‌هایی که به هر کدام تخصیص داده می‌شود متفاوت باشد. در اینجا به اهم ویژگی‌های زنان و مردان اشاره می‌کنیم.
زن‌ها...
ویژگی‌های مهم زنان عبارتند از:
1. مراقبت‌کنندگی‌ و پرورش‌دهندگی: يکی از روحیات مهم زنان، علاقه آنان به مراقبت از دیگران و رشد آن‌هاست. اصلی‌ترین جلوة این روحیه در مادری کردن و همسری کردن بروز داده می‌شود.
2. عشق‌ورزی: زن معدن عشق است و محبت؛ نه اینکه مرد اهل محبت نباشد، ولی زنان از نظر احساسی و عاطفی، غني‌تر و زلال‌تر و در ابراز احساسات و عواطف گوياتر و سريع‌ترند. این حس نیز جوهرة مادر بودن و همسری کردن است. یکی از روش‌های نیکوی عشق‌ورزی به مردان آن است که به صلاحيت‌ها و توانمندي‌هاي آنان توجه شود. به همين دليل می‌توان گفت زيباترين جمله‏اي كه يك زن به مرد موردعلاقه‏اش‏ مي‌تواند بگويد، چنين است: «من به تو افتخار مي‏كنم».1

مردها...
ویژگی‌های مهم مردان عبارتند از:
1. اقتدارطلبي: یکی از نیازهای روحی مردان آنست که در نظام خانواده اقتدار بيشتري داشته باشند و «مرجع قدرت» دانسته شوند. مردها از همسران خود مي‌خواهند که اين جايگاه را تأييد کنند؛ به توانمندي‌ها، شايستگي‌ها و صلاحيت‌هايشان توجه داشته و آن‌ها را تأييد کنند. این روحیه، مناسب حس مدیریت کلان خانواده است. البته این بدان معنا نیست که دیکتاتوری در خانه حاکم باشد، بلکه بدان معناست که در کنار مشورت در جاهای لازم، سکان هدایت، کنترل و مدیریت در دست مرد باشد. این روحیه در مردان سبب می‌شود که مردان دوست داشته باشند خودشان کار کنند، پول درآورند و نيازمندي‌هاي خانواده را فراهم سازند. این حالت هم مناسب همان نیاز تامین منابع مادی در یک خانواده است.
2. حمایت کنندگی: از مهم‌ترين جنبه‌هاي حمايت‌‌کنندگي مردان، «حمايت عاطفي» است. آن‌ها دوست دارند، حس سرپناهی نسبت به گروهی را داشته باشند و برای سعادت آن‌ها تلاش کنند. مهرورزی و تقدیر از زحمات همسر یک روش ابراز حمایت‌کنندگی است. امام زين‌العابدين يکي از حقوق زن را مهرباني و عشق‌ورزي به او مي‌داند.2 امام صادق نيز مهرباني با همسر را از اخلاق پيامبران خوانده است.3 البته در این مهرورزی باید سلیقه به خرج داد و از روش‌های مختلف استفاده کرد؛ هدیه دادن یک شاخه گل در زمانی که او اصلاً انتظارش را ندارد یا نوشتن یادداشتی از سر مهر و گذاشتن آن روبه‌روی آینه یا در لباس او می‌تواند یکی از این روش‌ها باشد.

هشدار!
اگر مردان بخواهند کنش اقتدار‌‌ را که نياز آنان است، به همسر خويش انتقال دهند و از همسرشان زني مقتدر بسازند، موفق نخواهند بود. زنان نيز اگر بخواهند کنش عشق‌‌ورزي را به شوهرشان منتقل سازند تا شوهري سرشار از احساس همانند خويش داشته باشند، شکست خواهند خورد. بي‌دليل نيست که زنان از زندگي با مردانِ بسيار احساسي و مردان از زندگي با همسرانِ قدرت‌طلب و سلطه‌جو راضي نيستند. از همين روي، مرد در کنشِ اقتدار و زن در کنشِ عشق‌ورزي نيرومند است و مكمل يكديگرند.
روشن است که تقسیم وظایف و نقش‌ها و مسئولیت‌ها باید با توجه به ویژگی‌های اختصاصی هر کدام از زن و مرد صورت بگیرد. بی‌توجهی به این نکته مهم، زوجین را در تقسیم درست وظایف خانواده دچار مشکل جدی می‌کند.
برخي روان‌شناسان غربي بر اين باورند که شکل‌گيري نقش‌ها و الگوها بر پاية محيط تربيتي زن و شوهر استوار است. براي مثال، اگر زن و شوهر در سيستم پدرسالار پرورش يافته باشند، براي هر دو کاملاً طبيعي است که شستن ظرف، وظيفة زن است. اما برخي معتقدند که اين نقش‌ها حاصل توافق لفظي بين زن و شوهر است، براي مثال، زوج‌ها توافق مي‌کنند که امروز کداميک غذا بپزد يا کار کند. آنچه در راهنمايي پيامبر گرامي اسلام بر پاية «حفظ ارزش‌ها»، «سازگاري نقش‌ها با روحيات و ويژگي‌هاي زن و مرد» و «توافق متقابل» می‌باشد آنست که امور بيرون از خانه را امام علي و امور داخل منزل را حضرت زهرا انجام مي‌دادند.4 البته به حضرت علي امر فرمودند كه تو تا جايي كه مي‌تواني در انجام كارهاي داخل خانه كمك كن.  دقت در این تقسیم نشان می‌دهد که اصل این مرزبندی با طبیعت زن و مرد سازگارتر است.

نکته‌ها

با توجه به مطالب بالا، چند نکته در رابطه با نقش‌ها ارائه می‌شود:
از آنجا که زنان از نيروي مراقبت‌کنندگي و عشق‌ورزي بالاتري در قياس با مردان برخوردارند، به نظر مي‌رسد نقش مهم يک زن، مديريت داخلي خانه و نقش کليدي مراقبتي، پرورشي و تربيتي اعضاي خانواده خواهد بود.
زنان می‌توانند به شرط عدم تزاحم با نقش همسری و مادری‌شان، به دو شرطِ عدم اختلاط با نامحرم و کار متناسب با هویت زن، در جامعه مشغول به فعاليت شوند
با توجه به ویژگی «اقتدارطلبی» و «حمایت‌کنندگی» مردان و نیز با توجه به دیدگاه اسلام در توصیه به مرد برای تأمین مخارج اقتصادی خانواده، می‌توان گفت که تهیه مسائل و امکانات مادی خانواده بر عهده مرد است. البته شایان ذکر است که نقش يک مرد در برابر زن و فرزند، تنها در فراهم ساختن هزينه‌هاي زندگى، مسكن، تغذيه و امثال آن خلاصه نمى‏شود، بلکه کنترل و مدیریت خطوط کلی تربیت باید مورد توجه مردان قرار گیرد.
کشش جنسي همان اندازه که به مرد مربوط است، به زن نيز بستگي دارد و از این رو هر دو باید در رسیدن به رضایت زناشویی و جنسی همدیگر تلاش کنند.

برای مطالعه بیشتر
1. محمدي ري‌شهري، محمد، تحکيم خانواده از نگاه قرآن و حديث، ترجمة حميدرضا شيخي، ‌قم،  انتشارات دارالحديث، 1388.
2. سید مهدی خطیب، این نقش‌ها واقعی است، قم، انتشارات مؤسسه امام خمینیره، 1389.
3. مسعود جان‌بزرگي،‌ اساس روان‌شناختي تفاوت زن و مرد، قم، ‌انتشارات دفتر مطالعات و تحقيقات زنان، 1387.
4. زهرا آيت‌اللهي، زن و خانواده، تهران، انتشارات روابط عمومي شوراي فرهنگي ‌ـ اجتماعي زنان، 1381.

1. مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، ص181.
2. ميرزاحسين نوري، مستدرك‏الوسائل، ج14، ص243، ح61.
3. محمدبن‌يعقوب کليني، الکافی، ج5، ص320.
4. عبدالله‌بن‌جعفر حميري، قرب الاسناد، ص52، ح170؛ محمدباقر مجلسي، بحار الانوار، ج43، ص81.

گزینه های مرتبط (بر اساس برچسب)

1 نظر

  • لینک نظر Richie سه شنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۲۴ نوشته شده توسط Richie

    ممنون از سایت خوبتون

نوشتن نظر