از شناخت عقلی تا همراهی عملی
موقعیت شما: مهدویت و آخرالزمان»مقالات مهدویت و آخرالزمان»امام مهدی (ع)»سیره و سنّت»از شناخت عقلی تا همراهی عملی

از شناخت عقلی تا همراهی عملی

دوشنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۱ ساعت ۱۷:۳۵
امتیاز این گزینه
(2 آرا)

در تبليغ و ترويج فرهنگ مهدويّت و انتظار بايد به «دانش‏افزايي»، «شورآفريني» و «حركت‏زايي» در كنار هم توجّه شود تا همة وجوه اين فرهنگ در جامعه محقّق گردد؛ البتّه اين سخن به اين معنا نيست كه يك برنامة تبليغي همة اين وجوه را داشته باشد؛ بلكه مراد اين است كه برآيند كلّي تبليغي و ترويجي در عرصة مهدويّت بايد به گونه‏اي باشد كه تصوير جامعي از فرهنگ مهدويّت و انتظار ارائه دهد.

 

مقدّمه
فرهنگ و اندیشه مهدويّت شیعی، وجوه مختلفی دارد و بینش‏ها، گرایش‏ها و كنش‏های انسان‏ها را در برمی‏گیرد. ازاین‏رو، در ترویج و گسترش این فرهنگ و اندیشه متعالی باید به همه ابعاد وجودی انسان‏ها توجّه شود. از یك‏سو باید تلاش كرد كه مخاطبان به شناخت عقلی مناسبی نسبت به معارف مهدوی دست یابند و از این نظر كاملاً اقناع شوند و از سوی دیگر باید در پی این بود كه مردم از نظر عاطفی و احساسی نیز از این معارف اثر بپذیرند تا به پیوند قلبی مستحكمی با مهدی موعود دست یابند. همچنین باید تلاش شود آنها از نظر رفتاری هم از معارف مهدوی متأثّر شوند تا در نهایت به همراهی عملی شایسته‏ای با امام و مقتدای خود برسند و رفتار آنها رنگ و بوی مهدوی پیدا كند.
مقام معظّم رهبری، حضرت آیت الله خامنه‌­ای، در یکی از سخنان خود درباره وجوه سه‌­گانه پیوند و ارتباط با اولیای الهی می‌­فرماید:
در «قرآن» نسبت به اولیای الهی سه تعبیر وجود دارد: یك تعبیر، تعبیر ولایت است؛ «إنّما وليّكم الله و رسوله و الّذین امنوا الّذین یقیمون الصّلوه و یؤتون الزّكوه و هم راكعون»؛1 بحث ولایت. معلوم است كه پیوند، ارتباط و معرفت، اینها داخل در زیرمجموعه ولایت است.
یك بحث، بحث اطاعت است؛ «أطیعوا الله و أطیعوا الرّسول و أولی الأمر منكم»؛2 اطاعت رسول و اطاعت اولی الامر. این، در عمل است. در میدان عمل باید اطاعت و پیروی كرد؛ امّا یك بحث سومی وجود دارد و آن، بحث مودّت است؛ «قل لا أسئلكم علیه أجراً إلّا المودّه فی القربی».3... این مودّت، پشتوانه است. اگر این مودّت نباشد، همان بلایی بر سر امّت اسلامی خواهد آمد كه در دوران‌های اوّل بر سر یك عدّه‌ای آمد كه همین مودّت را كنار گذاشتند، به تدریج اطاعت و ولایت هم كنار گذاشته شد.4
بنابراین، در تبلیغ و ترویج فرهنگ مهدويّت و انتظار باید به «دانش‏افزایی»، «شورآفرینی» و «حركت‏زایی» در كنار هم توجّه شود تا همه وجوه این فرهنگ در جامعه محقّق گردد. البتّه این سخن به این معنا نیست كه یك برنامه تبلیغی همه این وجوه را داشته باشد؛ بلكه مراد این است كه برآیند كلّی تبلیغی و ترویجی در عرصه مهدويّت باید به گونه‏ای باشد كه تصویر جامعی از فرهنگ مهدويّت و انتظار ارائه دهد و همه ابعاد وجودی انسان‏ها را از این فرهنگ متأثّر سازد.
با این مقدّمه به بررسی هر یک از وجوه سه­‌گانه فرهنگ مهدويّت می‌پردازیم:
1. دانش ­افزایی
در برنامه­‌های تبلیغی و ترویجی حوزه مهدويّت باید به موضوع ارتقا و گسترش معرفت و ایمان مخاطبان توجّه كرد و تلاش شود كه این‏گونه برنامه‏ها، هم شناخت مردم را از موضوع مهدويّت افزایش دهد و هم ایمان و باور آنها را نسبت به این موضوع ارتقا بخشد.
مهم‌­ترین موضوع­‌هایی که با هدف دانش­‌افزایی در حوزه مهدويّت باید به آن توجّه کرد، به شرح زیر است:

1-1. وجود آینده‌ای روشن و امیدبخش برای جهان
برخلاف برخی مكاتب فلسفی و ادیان و مذاهب ساختگی كه معتقدند جهان و جهانیان سرانجام در اوج تاریكی، گمراهی، ستم و نابرابری در اثر رویدادها و بلایایی طبیعی یا سلاح‌ها و تجهیزات ویرانگر دست ساخته بشر، نابود می­‌شوند، مكتب اسلام، آینده جهان را بسیار روشن، امیدبخش سرشار از نور و سرور می‌داند و معتقد است كه دنیا سرانجام، عاقبت به خیر خواهد شد و برخلاف میل همه ستمگران و سركشان تاریخ، جهانیان در پایان تاریخ، طعم خوش عدالت، آزادی و رستگاری را خواهند چشید.5
در آیات متعدّدی از قرآن كریم، به این موضوع تصریح شده است كه از آن جمله می‌توان به این آیه اشاره كرد:
«خدا به كسانی از شما كه ایمان آورده و كارهای شایسته كرده‌اند، وعده داده است كه حتماً آنان را در این سرزمین جانشین [خود] قرار دهد؛ همان گونه كه كسانی را كه پیش از آنان بودند، جانشین [خود] قرار داد و آن دینی را كه برایشان پسندیده است، به سودشان مستقر كند و بیمشان را به ایمنی مبدّل گرداند، [تا] مرا عبادت كنند وچیزی را با من شریك نگردانند و هر كس پس از آن به كفر گراید، آنانند كه نافرمانند.»6
افزون بر آیات قرآن، بیش از هزار روایت از پیامبر اكرم(ص) و امامان معصوم(ع) نقل شده كه در همه آنها به وجود آینده‌ای روشن و امیدبخش برای جهان تصریح شده است.7
در یكی از این روایات كه از پیامبر اعظم(ص) نقل شده است، می‌خوانیم:
«اگر از [عمر] دنیا تنها یك روز باقی مانده باشد، خداوند صاحب عزّت و جلال، مردی را بر می‌انگیزد كه جهان را پر از عدل كند؛ چنان كه از ستم پر شده بود.»8

 

 

 

2-1. نقش محوری عدالت در جهان آینده
در روایات و متون اسلامی برای جامعه موعود اسلامی و حكومتی كه در فرجام تاریخ در سرتاسر جهان حاكم خواهد شد، ویژگی‌های متعدّدی برشمرده شده است؛ ولی بی‌تردید، در میان همه این ویژگی‌ها، عدالت، جایگاهی بی‌بدیل و منحصر به فرد دارد و محور همه تحوّل‌های جهان پس از ظهور به شمار می‌آید.
بر اساس آموزه‌های اسلامی، در آرمان‌شهری كه وعده تحقّق آن به همه جهانیان داده شده است، همه مظاهر ستم و بی‌عدالتی از بین خواهد رفت و عدالت بر همه مناسبات فردی و اجتماعی انسان‌ها حكم‌فرما خواهد شد.
بر اساس بررسی مؤلّف محترم كتاب «منتخب الأثر»، در منابع و مصادر شیعه و اهل سنّت بیش از یكصد و شصت حدیث نقل شده كه در آنها از عدالت‌گستری و ظلم‌ستیزی به عنوان مهم‌ترین محور تحوّلات عصر ظهور و بزرگ‌ترین آرمان جامعه موعود یاد شده است.9
در روایتی كه از پیامبر اكرم(ص) نقل شده، در این زمینه چنین آمده است:
«شما را به مهدی بشارت می‌دهم. او در زمانی كه مردم گرفتار اختلاف، درگیری و آشوب‌ها هستند، در امّت من برانگیخته می‌شود و جهان را از عدالت و برابری پر می‌سازد؛ همچنان كه از ستم پر شده بود.»10
گفتنی است، عدالتی كه وعده تحقّق آن در زمان ظهور امام مهدی(ع) داده شده، از نظر دامنه، گستره و ژرفا بی­‌همتاست و به همین دلیل حكومت‌های بشری از ایجاد نظام عادلانه‌ای مشابه آنچه در عصر موعود محقّق خواهد شد، عاجزند.11

3-1. منجی موعود، مردی از خاندان محمّد(ص)
به اعتقاد همه مسلمانان در آخرالزّمان و در زمانی كه همه جهان از ستم و بیداد آكنده شده است، مردی از اهل بیت پیامبر اكرم(ص) از فرزندان حضرت فاطمه زهرا(س) و از نسل امام حسین(ع) كه از او با لقب مهدی موعود یاد می‌شود، برمی‌خیزد و جهان را از عدل و داد سرشار می‌سازد. در این اعتقاد، جهان تنها به دست این موعود الهی به نجات و رستگاری می‌رسد و تا او نیاید، جهان، هرگز روی امنيّت، آرامش، عدالت و معنویت واقعی را نخواهد دید.
در مجموعه‌های روایی شیعه و اهل سنّت، افزون بر 400 روایت نقل شده كه در همه آنها تصریح شده، مهدی موعود(ع) از خاندان پیامبراكرم(ص) و از نسل ایشان است.12
همچنین در بیش از 200 روایت تأكید شده كه آن حضرت از نوادگان فاطمه زهرا(س) است.13 در بیش از دویست روایت نیز تصریح شده كه منجی آخرالزّمان از نسل امام حسین(ع) است.14
در یكی از روایاتی كه در این زمینه از پیامبر اعظم(ص) نقل شده است، چنین می‌خوانیم:
«قیامت برپا نخواهد شد تا مردی از خاندان من به حكومت برسد، نام او همانند نام من است. او زمین را از عدل و داد پر می‌كند؛ چنان‌كه از ستم و بیداد، پر شده بود.»15

4-1. جهانی بودن رسالت منجی
مسلمانان برخلاف بسیاری از ادیان و مذاهب معتقدند كه منجی موعود آنها، نه برای نجات قوم و نژادی خاص، بلكه برای نجات همه بشريّت با هر دین، رنگ و نژادی كه دارند، می‌آید و عدالت، امنيّت، معنویت و رفاه و آرامش را برای همگان به ارمغان می‌آورد.
بر اساس بررسی مؤلّف كتاب منتخب الأثر در بیش از 150 حدیث بر این موضوع تصریح شده است،16 كه از آن جمله می‌توان به روایت زیر كه از پیامبر اعظم(ص) نقل شده است، اشاره كرد:
«اگر از [عمر] دنیا یك ساعت بیشتر باقی نمانده باشد، خداوند این ساعت را آن قدر طولانی می‌كند تا مردی از خاندان من كه همنام و هم كنیه من است، تمام زمین را از قسط و عدل آكنده سازد؛ چنان كه پیش از آن از ستم و بی‌عدالتی پر شده بود. پیروی از او، بر همه آفریدگان واجب است.»17

5-1. استمرار سلسله حجّت‌های الهی تا روز قیامت
شیعیان معتقدند كه سلسله حجّت‌های الهی از آفرینش
حضرت آدم(ع) تا روز رستاخیز ادامه دارد و اگر یك روز حجّت خدا از جهان رخت بر بندد، همه جهان و جهانیان نابود می‌شوند. از این‌رو ضروری است آخرین حجّت حق، از سلسله پیشوایان دوازده‌گانه‌ای كه پس از پیامبر اكرم(ص) به امّت رسیدند، زنده و پابرجا باشد تا همه عالم از بركات وجود او بهره‌مند شوند.
بر اساس همین اعتقاد، شیعیان دوازده امامی، امام مهدی(ع) را به عنوان یگانه موعود موجود می‌شناسند و با وجود غیبت ظاهری آن حضرت، ایشان را شاهد و ناظر همه رویدادهای جهان و حامی و پشتیبان پیروان خود در شرایط دشوار عصر غیبت می‌دانند.
بر اساس پژوهشی كه در كتاب ارزشمند منتخب الأثر
انجام شده است، در مجموعه‌های روایی شیعه و اهل سنّت بیش از سیصد روایت وجود دارد كه در آنها بر وجود سلسله امامان دوازده‌گانه پس از نبيّ اكرم(ص) و ضرورت استمرار این سلسله تا روز قیامت تصریح شده است.18
در یكی از روایات كه در این كتاب آمده است، پیامبر اعظم(ص) خطاب به امیرمؤمنان، علی(ع) می‌فرماید:
«امامان پس از من دوازده نفرند كه نخستین آنها، ای علی! تو هستی و آخرین آنها، آن قائمی است كه خداوند عزّوجلّ مشرق‌ها و مغرب‌های زمین را به دست او می‌گشاید.»19
گفتنی است، در روایات معصومین(ع) در مورد چرایی ضرورت استمرار سلسله حجّت‌های الهی تا روز قیامت، نكات فراوانی مطرح شده است كه در اینجا مجال طرح آنها وجود ندارد.20

6-1. غیبت آخرین حجّت حق
موضوع غیبت آخرین امام از سلسله جانشینان دوازده‌گانه پیامبر اكرم(ص) از همان صدر اسلام، به مسلمانان گوشزد شده بود و امامان معصوم(ع) نیز یكی پس از دیگری این موضوع را به شیعیان خود یادآور می‌شدند. نگارش كتاب در این زمینه نیز، سال‌ها پیش از تولّد امام مهدی(ع) آغاز شده بود. پس از غیبت امام دوازدهم نیز علمای بزرگوار شیعه با تدوین ده‌ها كتاب و رساله به تبیین این موضوع پرداختند و شیعیان را با پیشینه بحث از غیبت، روایت‌های وارد شده در این زمینه و فلسفه آن آشنا ساختند.
این شرایط موجب شد كه رفته رفته موضوع غیبت مهدی موعود(عج) به یكی از باورهای اساسی شیعیان درباره مهدويّت، تبدیل شود.
بر اساس بررسی‌های حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، در مجموعه‌های روایی، افزون بر 120 روایت در زمینه پیش‌بینی غیبت امام مهدی(ع)، علّت آن و نحوه استفاده مردم از آن حضرت در دوران غیبت وجود دارد.21
در یكی از این روایات كه از امام صادق(ع) نقل شده، در این زمینه چنین آمده است:
«برای قائم دو غیبت است كه یكی از آنها كوتاه و دیگری طولانی خواهد بود. در غیبت نخست، كسی از جایگاه او خبر ندارد؛ مگر شیعیان خاصّ او و در غیبت دیگر، هیچ كس از محلّ [اقامت] او با خبر نیست؛ مگر اولیای خاصّ او.»22

7ـ1. بهره‌مند شدن مردم از فواید امام غایب
منجی موعود شیعیان، برخلاف دیگر نجات‌بخشانی كه ادیان و مذاهب الهی و غیرالهی وعده ظهورشان را به پیروان خود داده‌اند، حوزه فعّالیت و تأثیرگذاری‌اش تنها به زمان «آینده» محدود نمی‌شود و در زمان «حال» نیز در جهان هستی نقش دارد و در زندگی باورمندانش تأثیر می‌گذارد. منتظران این منجی، در زمان غیبت ظاهری او نیز از بركات وجودش بهره‌مند می‌شوند و با یاری او راه نجات و رستگاری را می‌یابند؛ زیرا او حجّت حيّ خداست و با وجود پنهان بودن از دیده‌ها، همه مسئوليّت‌هایی را كه حجّت‌های الهی در جهان بر عهده دارند، به خوبی ایفا می‌كند.
در كتاب منتخب الأثر به هفت روایت در زمینه فواید وجود
امام مهدی(عج) و چگونگی بهره‌مند شدن مردم از آن حضرت در دوران غیبت اشاره شده است.23 در یكی از این روایات كه
امام صادق(ع) از پدر ارجمندش، امام باقر(ع) و از جدّ بزرگوارش امام سجّاد(ع) نقل كرده است، در این زمینه چنین می‌خوانیم:
«ما پیشوایان اهل اسلام و حجّت‌های خدا بر جهانیان و سروران مؤمنان، رهبران رو سفیدان و سرپرستان مؤمنان هستیم. ما امانی برای ساكنان زمین هستیم؛ همچنان كه ستارگان، امانی برای اهل آسمان هستند. ما كسانی هستیم كه خداوند به وسیله ما، آسمان را از اینكه جز به اذن او بر زمین افتد، نگه می‌دارد و به وسیله ما، زمین را از اینكه ساكنانش را پریشان سازد، حفظ می‌كند و به وسیله ما، باران را فرو می‌فرستد، رحمتش را جاری می‌سازد و بركات زمین را خارج می‌كند. اگر یكی از ما در زمین نباشیم، زمین، ساكنانش را در كام خود فرو می‌برد.»
سپس فرمود:
«زمین از زمانی كه خدا آدم را آفرید، هیچ گاه از حجّت خدا خالی نبوده است، خواه این حجّت آشكار و شناخته شده باشد، خواه غایب و از دیده‌ها پنهان و تا برپایی رستاخیز نیز زمین از حجّت خدا خالی نمی‌ماند. اگر این گونه نبود، خدا پرستیده نمی‌شد.»24
گفتنی است، بحث از جایگاه و نقش امام مهدی(عج) و دیگر حجّت‌های الهی در عالم هستی، بسیار پر دامنه است و در این مجال فرصت پرداختن به همه زوایای آن نیست.25

8-1. ضرورت انتظار و امیدواری به آینده
پیروان مكتب اهل بیت(ع) بر اساس تعالیم پیشوایان خود، انتظار ظهور امام مهدی(عج) را امری ضروری می‌دانند و بر این باورند كه برترین عبادت مردم و با فضیلت‌ترین جهاد امّت محمّد(ص)، انتظار فرج قائم آل محمّد(ع) است؛ البتّه انتظاری فعّال و همراه با آماده باش دائمی و زمینه‌سازی برای ظهور آن حضرت.
ضرورت انتظار و امیدواری به آینده، محوری‌ترین و اصلی‌ترین موضوعی است كه در آموزه‌های مهدوی و آخرالزّمانی اسلام، بر آن تأكید شده است.
روایات فراوانی در زمینه ضرورت و فضیلت انتظار، وارد شده كه در كتاب منتخب الأثر نزدیك به سی مورد از آنها اشاره شده است.26
در یكی از روایاتی كه در این كتاب از امام صادق(ع) روایت شده است، درباره فضیلت انتظار، چنین می­‌خوانیم:
«هر كس دوست دارد از یاران قائم باشد، باید منتظر باشد و در این حال، به پرهیزكاری و اخلاق نیكو رفتار كند؛ در حالی كه منتظر است. پس اگر چنین شخصی بمیرد و قائم پس از آن برخیزد، او پاداش كسی را دارد كه قائم را دریافته است. پس تلاش كنید و منتظر باشید. گوارا باد بر شما [این پاداش] ای گروه مورد رحمت!»27
در مورد جایگاه انتظار در تفكّر شیعه، آثار فراوانی تألیف شده كه علاقه‌مندان می‌توانند به آنها مراجعه كنند.28

9-1. بقای همه تكالیف شرعی در دوران غیبت
همه فقهای شیعه به عنوان یك اصل مسلّم بر این موضوع تصریح كرده‌اند كه تكالیف شرعی به استثنای چند مورد محدود كه آن هم محلّ اختلاف است، در زمان غیبت امام مهدی(ع) استمرار دارد و هیچ حكمی از احكام اسلام در این دوران تعطیل نمی‌شود.29 از همین روست كه فقهای بزرگواری چون امام خمینی(ره) امر به معروف و نهی از منكر و تلاش برای اصلاح جامعه در عصر غیبت را تكلیف همه شیعیان دانسته و معتقدند كه هر كس در حدّ توان خود در این زمینه مسئول است.
از نظر این دسته از فقیهان، دامنه این تكلیف شرعی تا حدّی گسترش دارد كه حتّی تلاش برای تشكیل حكومت در دوران غیبت را هم توجیه می‌كند.30
امامان معصوم(ع) در روایات متعدّدی، پس از پیش‌بینی دوران غیبت آخرین حجّت الهی، مردم را به تمسّك به دین خود و پایداری بر احكام و باورهایی كه از امامان پیشین آموخته‌اند، فرا خوانده‌اند كه به تعدادی از آنها در كتاب ارزشمند منتخب الأثر اشاره شده است.31
در یكی از این روایات، امام صادق(ع) در این باره می‌فرماید:
«برای صاحب این امر غیبتی است. پس باید بنده پرهیزكاری پیشه كند و به دین خود تمسّك جوید.»32
در روایت دیگری كه زراره از آن حضرت نقل كرده است، در این زمینه چنین می‌خوانیم:
«زمانی برای مردم پیش می‌آید كه امامشان از دیده‌های آنها پنهان می‌شود.» پس به آن حضرت گفتم: مردم در آن زمان چه خواهند كرد؟ فرمود: «به همان امری كه بر آن هستند، تمسّك می‌جویند تا امام غایب بر آنها آشكار شود.»33

پی­‌نوشت­‌ها:
1. سوره مائده (5)، آیه 55: «وليّ شما، تنها خدا و پیامبر اوست و کسانی که ایمان آوردند؛ همان کسانی که نماز بر پا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌­دهند.»
2. سوره نساء (4)، آیه 59: «... خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیای امر خود را [نیز] اطاعت کنید...».
3. سوره شوری (42)، آیه 23: «... بگو به ازای آن [رسالت] پاداشی از شما خواستار نیستم، مگر دوستی درباره خویشاوندان...».
4. از سخنان مقام معظّم رهبری در دیدار با جمعی از طلّاب و روحانیان، 22/9/1388.
5. برای مطالعه بیشتر در این زمینه ر.ك: لطف‌الله صافی گلپایگانی، منتخب الأثر فی الإمام الثانی عشر(ع)، ج 2، صص 20 ـ 51؛ ابراهیم شفیعی سروستانی، معرفت امام زمان(ع) و تكلیف منتظران، صص 223 ـ 240.
6. سوره نور (24)، آیه 55.
7. ر.ك: منتخب الأثر، ج 2، صص 52 ـ 124.
8. همان، ص 53، ح 353.
9. ر.ك: همان، صص 222 ـ 235 و صص 331 ـ 332.
10. احمد بن حنبل، المسند، ج 3، ص 37.
11. برای مطالعه بیشتر در این زمینه ر. ك: معرفت امام زمان(ع) و تكلیف منتظران، صص 460 ـ 483.
12. ر.ك: منتخب الأثر، ج2، صص 125 ـ 130.
13. ر.ك: همان، صص 146ـ 152.
14. ر.ك: همان، صص 158 ـ 161.
15. همان، ص 126، ح 484.
16. ر.ك: همان، ج 2، صص 222 ـ 235 و ج 3، صص 155 ـ 157.
17. همان، ص 233، ح 597.
18. ر.ك: همان، ج1، صص 19ـ254.
19. همان، ص 106، ح155.
20. برای مطالعه بیشتر در این زمینه ر.ك: معرفت امام زمان(ع) و تكلیف منتظران، صص 207 ـ 220.
21. ر.ك: منتخب الأثر، ج 2، صص 236 ـ 271.
22. همان، ص 236، ح 599.
23. ر.ك: همان، ج 2، صص 267 ـ 271.
24. همان، ص 268، ح 638.
25. برای مطالعه بیشتر در این زمینه ر.ك: معرفت امام زمان(ع) و تكلیف منتظران، صص 141 ـ 220.
26. ر.ك: منتخب الأثر، ج3، صص204ـ217.
27. همان، ص210، ح1229.
28. برای مطالعه بیشتر در این زمینه ر.ك: معرفت امام زمان(ع) و تكلیف منتظران، صص 241 ـ 277.
29. برای مطالعه بیشتر در این زمینه، ر.ك: سعید ضیایی‌فر، مبانی كلامی اجتهاد، صص 699 ـ 736.
30. برای مطالعه بیشتر در این زمینه، ر.ك: معرفت امام زمان(ع) و تكلیف منتظران، صص 307 ـ 324.
31. ر.ك: متخب الاثر، ج 2، ص 244، ح 610، ص 247، ح 615، ص 248، ح 617، ص 256، ح 624.
32. همان، ص 247، ح 615.
33. محمّد بن علی بن الحسین (شیخ صدوق)، کمال الدّین و تمام النعمه، ج 2، باب 33، ص 350، ح 44.

نوشتن نظر