موقعیت شما: اخبار»اخبار مهدویت و جهان اسلام

مولاي متقيان علي(ع) در آخرين لحظات عمر شريف خود خواستند تا همه به جز فرزندان فاطمه(س) از اتاق خارج شوند، در اين هنگام حضرت عباس(ع) نيز برخاستند تا خارج شوند كه حضرت علي(ع) خطاب به ايشان فرمودند: عباس! تو بمان. در كنار حسين بمان....

ادب از مهمترین شاخصه های انسان است و آثار مثبت بسیاری به همراه دارد ، امیر المومنین علی علیه السلام در روایاتی سه اثر مثبت ادب را ذکر می کنند.

اللهمّ افْتَحْ لی فیهِ أبوابَ فَضْلَكَ، وأنـْزِل علیّ فیهِ بَرَكاتِكَ، وَوَفّقْنی فیهِ لِموجِباتِ مَرْضاتِكَ، واسْكِنّی فیهِ بُحْبوحة جَنّاتِكَ، یا مُجیبَ دَعْوَةِ المُضْطَرّین. 

یک عضو هیات علمی جامعة‌المصطفی العالمیه گفت: امام عصر را بشناسیم و او را یاری کنیم.

فرزند آیت الله علی صافی گلپایگانی با بیان ماجرای شفا یافتن بیماری پدر توسط امام رضا(ع) گفت: پدر در کوچکترین امور و حتی در امور سیاسی و اجتماعی اخلاقیات را به طور کامل رعایت ‌می کردند و بر اخلاقیات تأکید و مراقبه زیادی داشتند.

کسی فکر نکند امشب به زحمت افتاده است، همه امشب به این فکر کنند که میخواهیم رنگ دنیا را یاعلی کنیم، صدای زنگ درب بهشت یاعلی است.

آیت‌الله بهجت(ره) در نامه‌‌ای می‌نویسد: بارها گفته‌ام و بار دیگر می‌گویم کسی که بداند هر که خدا را یاد کند خدا همنشین اوست، احتیاج به هیچ وعظی ندارد. می‌داند چه باید بکند و چه باید نکند.

امام حسن(ع) بر پیکر پاک امیرالمؤمنین(ع) نماز خواند، پس از نماز، تابوت را کنار زدند و با جا به جا کردن خاک، آرامگاهی ساخته یافتند که سنگ نوشته‌ای نشان می‌داد که آن قبر را حضرت نوح(ع) برای حضرت علی(ع) آماده ساخته است!


 

قبر مطهر مولی الموحدین امیرالمؤمنین علی(ع) صدها سال قبل از خودشان آماده اما مخفی بود؛ چرا که مدفن منور آن بزرگوار که توسط حضرت نوح نبی(ع) قرن‌ها پیش ساخته شده و آن حضرت به محل واقف بود و أحدی غیر از این بزرگوار مطلع نبود و ضمن وصیتش رمزی فرمود تا محل آن برای فرزندانش روشن شود.

پس از شهادت حضرت علی(ع) بر اساس وصیتش فرزندان ارجمندش شبانه آن نازنین بدن را غسل دادند و کفن کردند و به خاک سپردند. پس از انجام غسل و کفن به دستور امام حسن(ع) جز فرزندان امیرالمؤمنین و شماری از یاران خاص آن حضرت، همه برگشتند و آن تابوت بر دوش جبرئیل و میکائیل و حسن و حسین(ع) از کوفه دور شد و بر سوی نجف (منطقه غری) رهسپار شد.

مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم در ادامه به شرح این رویداد می‌پردازد:

در نقطه‌ای از آن سرزمین، جلو تابوت به زمین آمد و فرزندان آن حضرت نیز عقب آن را بر زمین نهادند و امام حسن(ع) همان گونه که پدر سفارش فرموده بود بر آن پیکر پاک نماز خواند پس از نماز، تابوت را کنار زدند و با جا به جا کردن خاک، آرامگاهی ساخته و پرداخته یافتند که سنگ نوشته‌ای نشان می‌داد که آن قبر را حضرت نوح(ع) برای بنده برگزیده و شایسته خدا، علی(ع) آماده ساخته است.

هنگامی که بر آن شدند تا آن پیکر مقدس را به درون قبر برند ندای منادی را از آسمان شنیدند که می گفت: «انزلوه الی التربة الظاهر، فقد اشتاق الحبیب الی الحبیب»، آن بدن پاک را بر زمین پاک نهید که دوست مشتاق دیدار دوست است».[1]

شیخ مفید در کتاب «الارشاد» خویش این گونه آورده است که: قبر آن حضرت(ع) بنا به وصیتی که کرده بود، مخفی ماند تا زوال دولت بنی امیه که دشمنی و کینه‌ورزی شدیدی نسبت به آن حضرت(ع) داشتند و چون قدرت به دست بنی‌عباس افتاد، در زمان امامت امام صادق(ع) توسط آن حضرت قبر مطهر جد بزرگوارش آشکار شد و امام صادق(ع) چون به پیش ابوجعفر منصور دوانقی (متوفی 158 هجری) دومین خلیفه عباسی می‌رفت، قبر جد بزرگوارش را زیارت کرد و آشکار نمود از آن به بعد شیعیان چون متوجه این امر شدند، به زیارت قبر مطهر حضرت علی(ع) شتافتند.[2]

و به این جریان شیخ ابوعلی طبرسی در کتاب «اعلام الوری بأعلام الهدی» اشاره کرده است.[3] در اینجا دو روایت که در رابطه با محل دفن است، اشاره می‌شود:

1. «ابی عمید» به سند خود می‌گوید: شخصی از امام حسین(ع) پرسید: جنازه امیرالمؤمنین(ع) را در کجا به خاک سپردید. فرمود: شبانه جنازه را برداشتیم و از جانب مسجد اشعث آن را بردیم تا به پشت کوفه کنار غریین برده و در آنجا به خاک سپردیم.

2. جابر بن یزید جعفی گوید: از امام باقر(ع) پرسیدم جنازه امیرالمؤمنین(ع) در کجا دفن شد؟ فرمود: پیش از طلوع خورشید در جانب غریین به خاک سپرده شد و حسن(ع) و حسین(ع) و محمد حنیفه فرزندان علی(ع) و عبدالله بن جعفر (برادرزاده علی(ع)) وارد قبر شدند و جنازه را در میان قبر گذاردند.[4]

*ساخت بارگاه امام علی(ع)


چون قبر آن حضرت تا زمان امام صادق(ع) مخفی بوده، لذا قبل از آن کسی نمی‌توانسته بر آن قبر شریف بنا یا حرمی درست کند. اما بعد از اینکه موضع قبر آشکار شد، طبق برخی روایات که حکایت از آن دارد که قبر امام علی(ع) نخستین بار در زمان امام صادق(ع)، زمانی که امام طبق دعوت منصور دوانیقی عازم منطقه حیره بودند حصاری دور قبر کشیدند، مرقد امام پس از آن محل زیارت شیعیان آن حضرت می‌شد.[5]

البته در طول تاریخ با توجه به سیاست خلفا تغییر و تحولاتی در حرم امام صورت می‌گرفت، برخی از خلفا که از سیاست مذهبی استفاده می‌کردند، جهت جذب علویان به سوی خود و مهار کردن شورش‌های آنان در جهت آبادی حرم حضرت قدم بر می‌داشتند و شیعیان را هم در این کار آزاد می‌گذاشتند، ولی برخی از خلفا همچون متوکل عباسی نسبت به شیعیان سختگیری می‌کردند و اقدام به خراب کردن حرم ائمه(ع) می‌کرد.

اما با روی کار آمدن حکومت شیعی آل بویه و تسلط کامل آن‌ها در بغداد و شهرهای اطراف آن، زمینه را برای گسترش شهرهای مذهبی علویان از جمله نجف و رونق بخشیدن به حرم امام علی(ع) و کوچ علویان به آن شهر به تعمیر و ساختن بارگاه بر قبر امام علی(ع) و توسعه آن اقدام کردند و بر فراز مرقد مطهر امام گنبدی سفید بنا نهادند و در اطراف شهر دیوار کشیدند و برای اولین بار، برای حرم و بارگاه علوی چند حاجب و خادم تعیین کردند.[6]

بنابراین می‌توان گفت که اولین کسی که اقدام ساختن بنا بر حرم امام علی(ع) کرد، اصحاب امام جعفر صادق(ع) و به دستور آن حضرت این اقدام را عملی کردند، بعد از آن در دوره‌های مختلف توسط علویان تغییر و تحولاتی در آن صورت گرفت و در دوره آل بویه رونق بیشتری گرفت و بر بارگاه علوی گنبد بنا کردند و در دوره‌های بعدی از جمله دوره مغول و دوره صفویان و قاجاریان تغییراتی در بارگاه امام علی(ع) صورت گرفت.

*علت اصلی پنهان بودن قبر حضرت


وصیت امام(ع) این گونه بود که شبانه و مخفیانه دفن شود، چنانکه حضرت زهرا(س) به حضرت وصیت کرد که مخفیانه دفن شود و این وصیت‌ها دارای چند پیام هستند:

1. بیان مظلومیت اهل بیت

2. شناخته نشدن جایگاه آنان و پوشیده ماندن منزلت ایشان.

3. توجه به علت اصلی این مظلومیت در جریان تاریخ اسلام و توطئه‌های دشمنان بر علیه اهل بیت و استمرار این جریان.

4. همان طور که شخصیت علی(ع) در زمان خود مجهول بود و اکنون پس از قرن‌ها دانشمندان غیر مسلمان نیز تشنه درک حضور و عاشق سخنان و اندیشه‌های اویند، شناخت بارگاه و مرقد ملکوتی علی(ع) نیز نیازمند معرفت و شناخت است که اگر قبل از آن ظاهر می‌شد، مورد اهانت جاهلان واقع می‌شد از این رو پنهان بودنش بهتر بود.

5. به دلیل کینه و عناد بنی‌امیه و خوارج و دیگران به آن حضرت چنان که سال‌ها حضرت را در منابر خود ناسزا گفتند و بر علیه او تبلیغ کردند، از این رو اگر قبرش معلوم بود جسارت می‌کردند، از این رو سال‌ها در اختفای کامل بود و به جز ائمه و خواص شیعه کسی آگاه نبود.

*پی‌نوشت‌ها:

1-قزوینی، سید کاظم، امام علی(ع) از ولادت تا شهادت، مترجم علی کرمی، قم، انتشارات دلیل ما، چاپ اول، 1380ش، ص663ـ664.

2-شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، مؤسسة آل البیت للحیاء التراث، چاپ اول، 1413ق، ج1، ص10.

3-شیخ طبرسی، اعلام الوری باعلام الهدی، قم، مؤسسة آل البیت الاحیاء التراث، چاپ اول، 1417ق، ج1، ص312.

4- علامه حلی، نگاهی بر زندگی دوازده امام(ع)، ترجمه محمد محمدی اشتهاردی، چاپخانه دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1370ش، ص65.

5-ارشاد، علی اکبر، دانشنامه امام علی(ع)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، 1380، ج9، ص492.

6- همان، ص457.

_____

مشرق

شب بیست و یک ماه رمضان است اینجا هم خیلی شلوغ است ولی من زمانی را یاد دارم برای مناجات بیشتر از دو نفر نبودیم.

يكی از بحث های بسيار جذاب، در مورد حضرت علی عليه السلام مناظرات آن حضرت با افراد مختلف، در مسائل گوناگون است...

آيا نهج البلاغه برای نسل عصر ما ضروری است؟ چگونه می تواند دست انسان عصر تمدن طلائی را بگيرد؟

شیعه و سنی به عنوان برادرانی که از دین، قرآن و فرمایشات محمد مصطفی صلی‌الله علیه و آله و سلّم پیروی می‌کنند؛ هردو هدفی مشترک را در نمازشان پی می‌گیرند اما راه رسیدن به خدا راهزنی دارد که باید مراقب او بود.

امام حسن(ع) بعد از شهادت پدر طی خطبه ای می فرماید: من از اهل بيتى هستم كه خداوند مودت آنها را بر هر مسلمانى واجب كرده است و خداوند تبارك و تعالى به پيامبرش چنين خطاب فرموده است: بگو من از شما هيچ مزدى را نمى ‏خواهم مگر مودت به ذوى القُربی.

اللهمّ اجْعَلْ لی فیهِ الى مَرْضاتِكَ دلیلاً، ولا تَجْعَل للشّیْطان فیهِ علیّ سَبیلاً، واجْعَلِ الجَنّةِ لی منْزِلاً لي ومَقیلاً، یا قاضی حَوائِجَ الطّالِبین.

علامه حسن‌زاده آملی در نامه‌ خود با اشاره به 15 دستورالعمل عرفانی می‌نویسد: کام حیوانی را به بی‌زبان‌ها گذار، اهل بیان باش، خاموش باش تا گویا شوی، چشم ببند تا بینا شوی، پیامبر(ص) فرمود: «غُضُّوا اَبْصارَکُم تَرَوْنَ الْعَجائِبَ».

امام حسن(ع) بر پیکر پاک امیرالمؤمنین(ع) نماز خواند، پس از نماز، تابوت را کنار زدند و با جا به جا کردن خاک، آرامگاهی ساخته یافتند که سنگ نوشته‌ای نشان می‌داد که آن قبر را حضرت نوح(ع) برای حضرت علی(ع) آماده ساخته است!

به خدا سوگند، اگر اميد نمى‌داشتم كه روزى به هنگام رويارويى با دشمن به شهادت مى‌رسم و اى كاش چنين شهادتى برايم مقدّر مى‌شد مركب خويش پيش ‍ مى‌كشيدم و بر آن مى‌نشستم و از ميان شما مى‌رفتم و تا باد شمال و جنوب مى‌وزيد از شما ياد نمى‌كردم.

یکی از مهم ترین امتیازاتی که مرحوم شیخ عباس قمی داشت و باعث شد تا به این درجه معنوی برسد بحث اخلاص ایشان بود.

بررسی تاریخ نشان می‌دهد که ابن ملجم مرادی در سرپرستی زنی یهودی قرار داشت. روزی امام علی(ع) از اصل و تبار وی پرسید، ولی او در جواب به ذکر نام پدر کفایت کرد و امام فرمود: رسول خدا(ص) به من خبر داده که قاتل من فردی یهودی است!

علامه حسن‌زاده آملی در نامه‌ای در سال 1348 می‌نویسد: کتمان را تشدید کن، مواظب مراقبت باش و مراقب حضور و عبادت، تا عبدالله شوی و عندالله شوی و مشمول کریمه «إِن المتَقین فی جنَّات و نهرٍ فی مقعد صدق عند ملیک مقتدرٍ».

در ماه رمضان شروط کم است، همه را می‌پذیرند. قدر این ماه را بدانید در حال تمام شدن است، شهرالمغفره است هرچند مغفرت خدا همیشگی است لیکن در این ماه به حرمت ماه مبارک رمضان او را می‌پذیرند.


 

«توبه» یکی از موضوعات مهم و اساسی است که در مکتب اسلام و همه‌ ادیان آسمانی بدان توجه شده و درباره آن فراوان سخن رفته است. آنچه که عارفان مسلمان و دیگر صاحب‌‌‌نظران پیرامون توبه سخن به میان می‌‌آورند، برگرفته از منابع دینی است.

«توبه» در لغت به معنای رجوع و بازگشت از گناه است. و در قرآن هم به معنای «رجوع انسان گناه‌کار» و هم به معنای «توفیق توبه دادن از طرف خداوند به بنده معصیت کار» و هم به معنای «قبول و پذیرش توبه از جانب خداوند متعال»، آمده است. قرآن کریم در آیات متعدد نه تنها مردم را به توبه و رجوع از گناه و بازگشت به درگاه الهی تشویق و ترغیب کرده است، بلکه در مواردی دستور اکید وجوبی بر لزوم توبه داده است که حتی وجوب آن فوری و بدون تأخیر است.



علامه حسن‌زاده آملی

زمانی به یکی از اساتیدمان اصرار کردیم چیزی بفرمایید، فرمودند: از امروز قول بدهید از عبادات خود توبه کنید، نمازهایتان از روی عادت نباشد، برای حور و غلامان نباشد، بلکه به خاطر ترس از جهنم هم نباشد، عمل باید احسن باشد؛ «لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا».



آیت‌الله شهید دستغیب


بچه وقتی همراه با پدر حرکت می‌کند، در اثنای راه سرگرمی مشاهده می‌کند، پدر را رها می‌کند و به سرگرمی می‌چسبد، ولی تا متوجه شد از پدر وامانده، گم می‌شود، با شتاب دنبال پدر می‌رود، با گریه و ناله او را متوجه خودش می‌نماید.

ای کسانی که پدر روحانی خود امیرالمؤمنین علی (ع) را به واسطه‌ سرگرمی دنیا رها کردید، به هوش بیایید، و با ناله و توبه‌ای نظر لطفش را به خودتان متوجه سازید، بلکه آب رفته و جوی باز آید.

پروردگارا! گناهی که از من سر زده، از روی قلدری نبوده که بخواهم خدایی تو را انکار کنم یا دستورت را سبک شمارم و یا به پاداشت اعتراض نمایم و نه ترسانیدنت را سست بنگرم، ولی گناه پیش آمده و نفس برایم جلوه داد. خداوندا! از هرچه خلاف تبعیت و دوستی آل محمد بوده است از آن پوزش می‌طلبیم.

آنچه مهم است، تصمیم جدی بر ترک گناه در آینده و پشیمانی از گذشته است. اگر بنده به راستی از کرده‌ خود شرمسار است، آنگاه از زبان نیز از خدای خودش پوزش بخواهد. بگوید: «اَسْتَغْفِرُ اللّهَ رَبِّی وَ اَتُوبُ اِلَیهِ» این توبه می‌شود وگرنه زبان تنها، بدون شرم از گذشته و تصمیم بر ترک در آینده، تعارف است نه توبه‌ حقیقی. لذا اول از خدا بخواه او حال توبه دهد، او کمک کند تا توبه‌ی حقیقی سرزند.

چه بسا در اثر گناه مستمری مثل غصب که همیشه آه مظلوم پشت سرش هست، دائما در سقوط است، چاره ندارد جز اینکه التماس کند خدایا مرا به خط بندگی توبه برگردان. این همه قرآن و اخبار می‌فرماید توبه، فوراً توبه کنید. درست است بالاخره هر کس جز معصوم سقوطی دارد ولی باید فوراً بدون معطلی به خط بندگی برگردد، زبانت یک مرتبه کج شد فحش گفتی؛ زود جبران کن، طرف را راضی کن، حلالت کند تا خدا تو را عفو کند. «استفغرالله ربی و اتوب الیه»؛ بگو.

هر گناهی انسان را از صراط حق ساقط می‌کند فردای قیامت هم همین است، انواع سقوط‌ها از طریق بندگی در دنیا موجب سقوط به آتش در آخرت خواهد بود. مانند پروانه‌ای اطراف چراغ، شعله‌ی چراغ را روزنه نجات خیال می‌کند انسان هم شهوات را خوراک و پوشاک و شهوت جنسی را وسیله‌ خوشی می‌پندارد. چطور این پروانه سقوط می‌کند انسانی هم که خودش را به شهوات سرگرم کرده است چنین است.

اگر غلامی به پای خودش بیاید سر به زمین گذارد عذر گریز‌ پائیش را بخواهد مولا با او چه می‌کند؛ آن بنده گریز‌پائی که مأمور دنبالش رفت با زور احضارش کرد، مستحق عقوبت است مولا با او چه می‌کند؟ این‌ها اموری است وجدانی.

همیشه در خانه‌ خدا باز است لیکن بعضی اوقات است که توسعه‌ای داده شده است غیر این ماه، شرائط دارد باید با نیت پاک و اخلاص بیاید ولی در ماه رمضان، شرایط کم است همه را می‌پذیرند. قدر این ماه را بدانید در حال تمام شدن است شهرالمغفره است هرچند مغفرت خدا همیشگی است لیکن در این ماه به حرمت ماه مبارک رمضان او را می‌پذیرند؛ خدا به حرمت ماه رمضان مستحقین آتش را می‌آمرزد چنانچه در خطبه شعبانیه پیامبر اکرم(ص) است.

_____

فارس

انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم راكعون "سوره مائده آيه 55"

معاون تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی گفت: 40 کلاس‌ ‌تفسیر و حدیث کلام وحی در راستای فراهم‌سازی زمینه انس با قرآن در ماه مبارک رمضان به همت دارالقرآن حرم رضوی برگزار می‌شود.

استاد سطح عالی حوزه علمیه عراق خطاب به روزه داران تاکید کرد: هرچه مي خواهيد قرآن بخوانيد، ولي در روز دست كم 5 دقيقه در مورد يك آيه تدبر كنيد. 

حاج غلام عباس حیدری دستجردی ساکن قم می‌گوید:
عصر روز جمعه ‌ای بود که در مسجد بالا سر حضرت رضا (علیه السّلام) نشسته و مشغول دعا بودم که یک دفعه دستی از بالای سرم پایین آمد و کتاب «مفاتیح» را از دستم گرفت، دعائی را از مفاتیح به من نشان دادند و فرمودند: «این دعا را بخوان!»

"یکی از دلایل اصلی جهنمی شدن افراد، ترجیح امیال نفسانی و خواسته های فردی بر دستورات و خواسته های خداوند است." 

اللهمّ وفّرْ فیهِ حَظّی من بَرَکاتِهِ، وسَهّلْ سَبیلی الی خَیْراتِهِ، ولا تَحْرِمْنی قَبولَ حَسَناتِهِ، یا هادیاً الی الحَقّ المُبین

يکي از بهترين نعمت‌ها، نعمت آزادی است و ماه مبارک رمضان ، ماه آزادی است.

ساعاتی پیش و همزمان با ماه مبارک رمضان و سالروز ضربت خوردن حضرت امیرالمومنین علی(ع) یک دختر اکراینی با حضور در دفتر امام جمعه شهرستان مرزی بندر آستارا در ایران با قرائت شهادتین، به دین اسلام روی آورد.

باز هم شب های پر تب و تاب قدر رسید، بزمی که زمینیان و آسمانیان بر گرد هم می چرخند و نوای "یا الله ، یا الله " جانی دوباره به عالم رو به افول دنیا می دهد.

تهجد و شب زنده داری و دعا و مناجات در شبها سكّويی است كه انبياء و اولياء و صُلحاء از آنجا تا بی نهايت پرواز كرده اند و مقرّبان درگاه ربوبی هر چه دارند، از شب زنده داريها و مناجاتهای شبانه دارند...


 

شب خيز كه عاشقان به شب راز كنند // گرد در بام دوست پرواز كنند

هرجا كه دری بود به شب بسته شود // اِلّا در دوست را كه شب باز كنند(1)
تهجد و شب زنده داری و دعا و مناجات در شبها سكّويی است كه انبياء و اولياء و صُلحاء از آنجا تا بی نهايت پرواز كرده اند و مقرّبان درگاه ربوبی هر چه دارند، از شب زنده داريها و مناجاتهای شبانه دارند.
اگر پيامبر اكرم صلی الله عليه وآله به مدال ختم رسالت دست يافت، زمينه اصلی آن را شب نشينيهای غارِ حرا و گريه های شبانه او فراهم می كرد كه:
اربعين ها گريه و زاری كند // بهر آنكه روح را صافی كند
نيمه شب ها با خدايش راز كرد // خود رها از دست نفس و آز كرد
هر كس می خواهد رهرو راستين رسول حق باشد و او را در زندگی اسوه خويش بداند كه «لَكُمْ فی رَسُولِ اللَّهِ اُسْوْةٌ حَسَنَةٌ »؛(2) «برای شما در (روش) رسول خداصلی الله عليه وآله سرمشق نيكويی است. » لازم است تهجد و شب زنده داری را در زندگی خويش روش و منش خود قرار دهد و با آن خو بگيرد. امام صادق عليه السلام فرمود: «عَلَيْكُمْ بِصَلاةِ اللَّيْلِ فَاِنَّها سُنَّةُ نَبِيِّكُمْ؛(3) بر شما باد به نماز شب؛ زيرا نماز شب سنّت پيامبر شماست.»
تاكِ خويش از گريه های نيمه شب سيرآب دار // كز درون او شعاع آفتاب آيد برون
ذرهّ ای بی مايه ای ترسم كه ناپيدا شوی // پخته تر كن خويش را تا آفتاب آيد برون
درگذر از خاك و خود را پيكر خاكی مگير // چاك اگر در سينه ريزي، ماهتاب آيد برون
گر به روی تو حريم خويش را در بسته اند // سر به سنگ آستان زن، لعل ناب آيد برون(4)
آنچه پيش رو داريد. نگاهی است گذرا به سيره پيامبر اكرم صلی الله عليه وآله در شب زنده داری و مناجات و دعا.

قرآن و توصيه به نماز شب
قرآن كريم در دو بخش نماز شب را مورد سفارش قرار داده است:
بخشی از آيات، مخصوص شخص پيامبر اكرم صلی الله عليه وآله است كه خداوند نماز شب را بر آن حضرت در همان اوائل بعثت واجب فرموده و آثار ويژه آن را برای حضرت بيان كرده است، مانند:
1. «يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَلِيلاً * نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً * أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلاً »؛(5) «ای جامه به خود پيچيده! شب را جز كمي، به پاخيز! نيمی از شب را يا كمی از آن كم كن يا بر نصف آن بيفزا و قرآن را با تأمّل بخوان!»
ای مزمّل خيز در آنای ليل // بهر راز و ذكر همگام سهيل
نيمه شبها با خدايت راز كن // خود رها از دست نفس و آز كن
آن گاه راز لزوم شب بيداری را اين می داند كه بتواند قرآن را تحمل كند و در برابر مشكلات فراوان مقاوم و استوار بار آيد: «إِنَّا سَنُلْقِی عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقِيلاً * إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِی أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِيلاً * إِنَّ لَكَ فِی النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلاً »(6)؛ «(چرا كه) ما به زودی سخنی سنگين را برتو القاء می كنيم. مسلماً برنامه (عبادت) شبانه پا برجاتر و با استقامت تر است و تو در روز تلاش مستمر و طولانی خواهی داشت.»
سبح (بر وزن مدح) در اصل به معنای حركت و رفت وآمد است و گاه به شنا كردن نيز اطلاق می گردد؛ چرا كه حركات مداومی دارد. گويی جامعه انسانی را به اقيانوس بيكرانی تشبيه می كند كه گروه كثيری در آن در حال غرق شدن می باشند. امواج خروشانش به هر سو حركت می كند. كشتيهای سرگردان در آن پناهگاهی می جويند و پيامبر اسلام صلی الله عليه وآله تنها منجی غريق در اين دريا و قرآن و اهل بيت عليهم السلام كشتی نجات اين اقيانوس اند و اين شناگر بزرگ و اين منجی بشريت بايد با عبادات و نماز شبها خود را برای اين مأموريّت و رسالت عظيم روزانه آماده سازد. (7)
2. «وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسی أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً »؛(8)«و (پاسی) از شب را (از خواب برخيز) و تهجّد و نماز شب داشته باش! اين يك وظيفه اضافی برای توست تا پروردگارت تو را به مقامی در خور ستايش برانگيزد.»
گر مقام محمودت در دل بود // با مناجات و دعا حاصل بود
«مقام محمود » چنان كه از لفظش پيداست، معنی وسيعی دارد كه شامل هر مقامی كه در خور ستايش باشد، می شود؛ ولی مسلّماً اينجا اشاره به مقام ممتاز و فوق العاده ای است كه برای پيامبرصلی الله عليه وآله در سايه عبادتهای شبانه و نيايش در دل سحر حاصل شده است. معروف در ميان مفسران اين است كه اين مقام، همان شفاعت كبرای پيامبرصلی الله عليه وآله است. (9)
3. «وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً »(10) «و در شبانگاه برای او سجده كن و مقدار طولانی از شب او را تسبيح گوی!»
و بخش دوم، آياتی است كه فضيلت تهجد و شب زنده داری و نماز شب را برای عموم بيان كرده است كه در اين زمينه نيز به نمونه هايی اشاره می شود:
1. تمجيد از شب زنده داران: در قرآن كريم می خوانيم: «تنها كسانی به آيات ما ايمان می آورند كه هر وقت اين آيات به آنها يادآوری شود، به سجده می افتند و تسبيح و حمد پروردگار شان را به جای می آورند و تكبر نمی كنند: «تَتَجافی جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ * فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِی لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ »؛(11) «پهلوهايشان از بستر (در دل شب) دور می شود (و برپاخاسته رو به درگاه خدا می آورند و) پروردگار خود را با بيم و اميد می خوانند و از آنچه به آنها روزی داده ايم، انفاق می كنند. هيچ كس نمی داند چه پاداشهای مهمّی كه مايه روشنی چشم (برای آنها) است، نهفته (و آماده شده است.) اين جزاء اعمالی است كه انجام می دادند.»

2. صفت پرهيزكاران: «إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِی جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ... كانُوا قَلِيلاً مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ * وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ »؛(12) «به يقين پرهيزكاران در باغهای بهشت و در ميان چشمه ها قرار دارند... آنها كمی از شب را می خوابيدند و در سحرگاهان استغفار می كردند.»
3. نشانه علم واقعي: «أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِی الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ »(13)؛ (آيا چنين كسی با ارزش است) يا كسی كه در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قيام از عذاب آخرت می ترسد و به رحمت پروردگارش اميدوار است؟ بگو: آيا كسانی كه می دانند با كسانی كه نمی دانند، يكسان اند؟»
اينكه قرآن كريم بعد از مطرح ساختن مناجات شبانه، می فرمايد: «آيا كسانی كه عالم هستند با آن كسانی كه عالم نيستند يكسان اند؟ » از اين تعبير، روشن می شود كه نماز شب نشانه علم واقعی است.

نماز شب در كلام حضرت ختمی مرتبت صلی الله عليه وآله
الف. سفارش به نماز شب و تهجد

1. پيامبر اكرم صلی الله عليه وآله در وصيّتش به علی عليه السلام كه هرگز نماز شب را ترك نمی كرد، فرمود: «اُوصيكَ فی نَفْسِكَ بِخِصالٍ فَاحْفَظْها ثُمَّ قالَ اللَّهُمَّ اَعِنْهُ... وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ و عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ؛(14) تو را به اموری سفارش می كنم، همه را حفظ كن! سپس فرمود: خداوندا! او را (بر انجام اين سفارشات) ياری كن! تا آنجا كه فرمود: بر تو باد به نماز شب! بر تو باد به نماز شب! بر تو باد به نماز شب!»
2. در جای ديگر فرمود: «خَيْرُكُمْ مَنْ اَطابَ الْكَلامَ وَ اَطْعَمَ الطَّعامَ وَ صَلَّی بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيامٌ؛(15) بهترين شما كسانی هستند كه خوش گفتارند، گرسنگان را سير می كنند و در شب آن هنگام كه مردم در خواب اند؛ نماز می خوانند.»
3. همچنين فرمود: «اَشْرافُ اُمَّتی حَمَلَةُ الْقُرْآنِ وَ اَصْحابُ اللَّيْلِ؛(16) اشراف و بزرگان امّت من حاملان قرآن و شب زنده داران هستند.» و نيز فرمود: «ما زالَ جَبْرَئيلُ يُوصينی بِقِيامِ اللَّيْلِ حَتَّی ظَنَنْتُ اَنَّ خِيارَ اُمَّتی لَنْ يَنامُوا؛(17) آن قدر جبرئيل درباره نماز شب به من سفارش كرد كه گمان بردم نيكان امّت من هرگز نخواهند خوابيد.»
4. و فرمود: «عَلَيْكُمْ بِقِيامِ اللَّيْلِ فَاِنَّهُ دَأْبُ الصَّالِحينَ قَبْلَكُمْ وَ اِنَّ قِيامَ اللَّيْلِ قُرْبَةٌ اِلَی اللَّهِ وَ مَنْهاةٌ عَنِ الاِثْمِ؛(18) بر شما باد به برپا داشتن نماز شب! به درستی كه نماز شب عادت نيكوكاران قبل از شماست و به راستی كه نماز شب نزديك كننده به خدا و بازدارنده از گناه است.»

ب. پاداش نماز شب
سخنان حضرت در اين بخش بيش از آن است كه در بخشی از يك مقاله بگنجد، اما به عنوان نمونه، به دو روايت اشاره می شود.
1. پيامبر اكرم صلی الله عليه وآله فرمود: «نماز شب وسيله ای است برای خشنودی خدا و دوستی ملائكه. نماز شب سنّت و روش پيامبران و نور معرفت و ريشه ايمان می باشد. بدن را آرامش می دهد و شيطان را خشمگين می كند. سلاحی است عليه دشمنان و وسيله ای است برای اجابت دعا و قبول شدن اعمال. روزی انسان را توسعه می دهد و شفيع بين ملك الموت و نمازگزار می شود. در عالم قبر تا (روز) قيامت زائر نمازگزار خواهد بود. هنگامی كه قيامت برپا شود، نماز شب بر سرش سايه می افكند، تاجی بر سر و لباسی بر بدنش می باشد و در قيامت نور پيش رويش و حائل بين او و آتش دوزخ خواهد بود. برای مؤمن حجت او نزد خدا و وسيله سنگينی ميزان اعمال و حكم عبور بر صراط و كليد بهشت می باشد؛ زيرا نماز تكبير و حمد و تسبيح و تمجيد و تقديس و تعظيم و قرائت و دعا... است. »(19)
2. همچنين آن حضرت فرمودند: «يا عَلِی ثَلاثُ فَرِحاتٍ لِلْمُؤْمِنِ لُقَی الاِخْوانِ وَالاِفْطارُ مِنَ الصِّيامِ وَالتَّهَجُّدُ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ؛(20) ای علي! سه چيز مايه انبساط خاطر و خوشحالی مؤمن است: ديدار دوستان، افطار كردن از روزه، و عبادت و شب زنده داری در پايان شب.»

تهجد و نماز شب در سيره پيامبر اكرم صلی الله عليه وآله
الف. قبل از بعثت

چون محيط مكّه كفر اندود بود // هم درون كعبه شرك آلود بود
مصطفی بيرون شدی از آن مكان // رو سوی غارِ حرا در آن زمان
بهر آن كه روح را صافی كند // اربعين ها گريه و زاری كند
غار «حِرا » نقطه عبادتگاه «امين قريش » بود. او شبها و روزهای پيش از بعثت و رسالت را در آنجا سپری می كرد و اين نقطه دور از غوغای زمان و زمانه را به عنوان عبادتگاه خويش انتخاب كرده بود. تمام ماه رمضانها را در اين نقطه می گذراند و در غير اين ماه نيز ايّامی را در آنجا سپری می كرد و حتی همسر عزيزش می دانست هر گاه حضرت به خانه نيايد، به طور قطع در غار «حراء » مشغول عبادت است و هر موقع كسانی را دنبال او می فرستاد، او را در آن نقطه در حال تفكر و عبادت پيدا می كردند و او پيش از آنكه به مقام نبوت برسد، در باب دو موضوع بيشتر فكر می كرد؛ فكری كه برترين عبادتها بود:
1. اوراق و صفحات كتاب هستی را بررسی می كرد و در سيمای هر موجودی نور خدا، قدرت خدا و اثر علم او را مشاهده می كرد.
2. درباره وظيفه سنگينی كه می دانست به عهده او قرار خواهد گرفت و همين طور انحطاط و فسادی كه جامعه انسانی آن روز را فراگرفته بود، فكر می كرد. (21)
و سرانجام وحی نيز در همان غارِ حراء بر او نازل گشت و محل عبادت او نقطه آغاز رسالتش شد. آري، عبادتها و مناجاتهای شبانه، زمينه ساز رسالت و دريافت وحی گرديد.

ب. در جبهه ها
پيامبر اكرم صلی الله عليه وآله نه تنها در دورانهای عادّی و آرام، اهل مناجات و نماز شب بود، بلكه در سخت ترين لحظه ها و درگيريها نيز مناجات را ترك نمی كرد.

از علی بن ابی طالب عليهما السلام نقل شده است كه فرمود: «شبی كه فردای آن واقعه بَدْر رُخ داد، باران باريد و مادر زير درخت و سپرهای خود پناه گرفتيم و رسول خداصلی الله عليه وآله شب را بيتوته كرد و نماز می خواند و مردم را بر قتال دعوت می كرد و در ميان ما تنها مقداد اسب سوار بود. در آن شب به هر كسی نگاه كردم، خفته بود، مگر رسول خداصلی الله عليه وآله كه در زير درختی نماز می گزارد و گريه می كرد تا اينكه صبح شد.»
ابن كثير می گويد: «شب جنگ بدر، شب جمعه و شب هفدهم ماه مبارك رمضان سال دوّم هجرت بود و رسول خداصلی الله عليه وآله آن شب را در كنار درختی نماز می گزارد و در سجده ذكر «يا حَی يا قَيُّومُ » را می گفت و تكرار می كرد. »(22)

ج. در طول شبها
اُمّ سلمه می گويد: رسول اكرم صلی الله عليه وآله در نيمه شب هميشه اين چهار دعا را می خواند و ناله می كرد: «اَللَّهُمَّ لاتَنْزَعْ صالِحَ ما اَعْطَيْتَنی ابداً، اَللَّهُمَّ لاتُشْمِتْ بی عَدُوّاً وَ لا حاسِداً اَبَداً، اَللَّهُمَّ لاتَرُدَّنی فی سُوءٍ اسْتَنْقَذْتَنی، اَللَّهُمَّ لاتَكِلْنی اِلی نَفْسی طَرْفَةَ عَيْنٍ اَبَداً؛(23) خدايا! آنچه از امور صالحه به من داده اي، باز پس نگير! بار خدايا! هيچ گاه دشمن مرا و آنهايی را كه نسبت به من حسد می ورزند، شاد نكن! خدايا! از آن بدی كه نجاتم داده اي، دوباره به آن برم نگردان! خدايا! يك چشم به هم زدن مرا به خودم وامگذار!»
گاه برخی از همسران پيامبر به آن حضرت اعتراض می كردند كه چرا اين همه ناله و شب زنده داری می كنی و حال آنكه قرآن درباره شما فرموده: «لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ »(24) «تا خداوند گناهان گذشته و آينده ات را (كه به تو نسبت می دادند) ببخشد.» يعنی كه عذاب و عقاب نداري. حضرت می فرمود: مگر همه عبادتها و شب زنده داريها برای نجات از عذاب است، «اَفَلا اَكُونَ عَبْداً شَكُوراً؛(25) آيا نبايد من يك بنده شكرگزار باشم؟»

د. در شعبان و رمضان
پيامبر اكرم صلی الله عليه وآله در طول سال تهجد و نماز شب داشت، ولی در ماه شعبان و ماه مبارك رمضان عبادتش اوج می گرفت. در دعای ماه مبارك شعبان می خوانيم: «شَعْبانُ الَّذی حَفَفْتَهُ مِنْكَ بِالرَّحْمَةِ وَ الرِّضْوانِ الَّذی كانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله عليه وآله يَدْأَبُ فی صِيامِهِ وَ قِيامِهِ فی لَياليهِ وَ اَيَّامِهِ؛(26) شعبانی كه آن را با رحمت و رضوان خود پوشانده اي؛ شعبانی كه شيوه رسول خداصلی الله عليه وآله در آن اين بود كه شب و روز آن را به قيام (به نماز) و روزه سپری می كرد.»
امّا در ماه مبارك رمضان، مخصوصاً در شبهای قدر، علی الخصوص در دهه سوم ماه مبارك رمضان كاملاً بستر خواب را جمع می كرد و به عبادت می پرداخت. حضرت علی عليه السلام در اين باره فرموده است: «اَنَّ رَسُولَ اللَّهِ كانَ يَطْوی فِراشَهُ وَ يَشُدُّ مِئزَرَهُ فِی الْعَشْرِ الاَواخِرِ مِنْ شَهْرِ رَمَضانَ وَ كانَ يُوقِظُ اَهْلَهُ لَيْلَةَ ثَلاثٍ وَ عِشْرينَ وَ كانَ يَرُشُّ وُجُوهَ النِّيامِ بِالْماءِ فی تِلْكَ اللَّيْلَةِ؛(27) رسول خداصلی الله عليه وآله (اين چنين) بود كه رخت خواب خويش را جمع می كرد و كمربندش را در دهه آخر از ماه رمضان محكم می بست و هميشه اين گونه بود كه اهل و عيالش را در شب بيست و سوم بيدار نگه می داشت و بر روی خواب رفتگان در آن شب آب می پاشيد (تا از درك شب قدر و درك شب زنده داری محروم نشوند) .»
حتی در شبهای بارندگی در حالی كه مسجد مدينه سقف نداشت، عبادت ديگران را با رفتار خويش وامی داشت كه در همان گل و باران بيدار باشند و نماز گزارند. (28)
علی عليه السلام در اين زمينه می فرمايد: «فَلَمْ يَزَلْ يَعْتَكِفُ فِی الْعَشْرِ الاَْواخِرِ مِنْ رَمَضانَ حَتّی تَوَفَّاهُ اللَّهُ؛(29) هميشه در دهه آخر ماه مبارك رمضان در حال اعتكاف بود تا آنكه از دنيا رفت.»

پی نوشت:

1) اقبال لاهوري.
2) احزاب/ 21.
3) من لايحضره الفقيه، ج 1، ص 472.
4) اقبال لاهوري.
5) مزمل/ 1 - 4.
6) مزمل/ 5 - 8.
7) ر.ك: تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازي، ج 25، ص 177.
8) اسراء/ 79.
9) تفسير نمونه، ج 12، ص 231.
10) دهر/ 26.
11) سجده/ 16-17.
12) ذاريات/ 15 و 17 و 18.
13) زمر/ 9.
14) وسائل الشيعة، حرّ عاملي، دار احياء التراث العربي، ج 5، ص 268.
15) بحار الانوار، علامه مجلسي، دار احياء التراث، ج 84، ص 142، ح 14 و ص 144، ح 17.
16) همان، ص 138، ح 6.
17) همان، ص 139، ح 7.
18) كنز العمّال، متقی هندي، ح 21428.
19) همان، ج 84، ص 161، ح 52.
20) همان، ج 87، ص 142، ح 13.
21) ر. ك: فروغ ابديت، جعفر سبحاني، نشر عمّار، صص 178-179.
22) البداية والنهاية، ابن كثير، بيروت، دار احياء التراث العربي، ج 3، ص 326.
23) تفسير سوره نجم، دستغيب شيرازي، ص 100.
24) فتح/ 2.
25) كحل البصر، ص 78.
26) وسائل الشيعه، ج 10، ص 492.
27) بحار الانوار، ج 95، ص 145.
28) ر. ك: همان، ص 10.
29) همان، ج 94، ص 7، ح 8.

جواد خرمی

امام علی علیه‌السلام: امر به معروف و نهى از منكر را ترك مكنيد كه رشته كار از دست شما بيرون شود، آنگاه هر چه دعا كنيد و از خداوند دفع شر خواهيد، پذيرفته نشود و به اجابت نرسد.

از کنار هم قرار دادن ۲ آیه از قرآن کریم می‌توان ثابت کرد که شب قدر یکی از شب‌های ماه مبارک رمضان است. یک آیه در سوره مبارکه «بقرة» و دیگری در سوره مبارک «قدر» است؛ سوره‌ای که تلاوت آن در نماز فایده بسیاری دارد.

اين دعا در بين دعاها از جايگاه بلندى برخوردار است و از حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله روايت شده و دعايى است كه جبرئيل براى آن‏ حضرت هنگامى كه در مقام ابراهيم مشغول نماز بودند آورد و كفعمى در«بلد الامين»و«مصباح»اين دعا را ذكر نموده و در حاشيه آن به فضيلت آن اشاره كرده،از جمله اينكه هر كه اين دعا را در«ايام البيض»[روزهاى سيزدهم و چهارهم و پانزدهم]ماه رمضان بخواند گناهش آمرزيده مى‏شود،هرچند به عدد دانه‏هاى باران و برگهاى درختان و ريگهاى بيابان باشد.و خواندن آن براى شفاى‏ بيمار و اداى دين و بى‏نيازى و توانگرى و رفع غم و اندوه سودمند است.و دعا اين است:

شب نوزدهم اوّل شب‌های قدر است، شب قدر همان شبی است که در تمام سال شبی به خوبی و فضیلت آن نمی‌رسد و عمل در آن بهتر است از عمل در هزار ماه.

"ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم و تو چه مي داني كه شب قدر چيست؟ شب قدر از هزار ماه بهتر است. فرشتگان و روح در آن شب به اذن پروردگار خود براي تقدير هر كاري نازل مي شوند. آن شب انباشته از سلامت [و بركت و رحمت ] تا طلوع صبح است."ماه مبارك رمضان در ميان ماههاي ديگر سال از شرافت و عظمت ويژه اي برخوردار است؛ ماهي كه در آن شب قدر و نزول قرآن قرار گرفته است...


 

"ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم و تو چه مي داني كه شب قدر چيست؟ شب قدر از هزار ماه بهتر است. فرشتگان و روح در آن شب به اذن پروردگار خود براي تقدير هر كاري نازل مي شوند. آن شب انباشته از سلامت [و بركت و رحمت ] تا طلوع صبح است." (1)
ماه مبارك رمضان در ميان ماههاي ديگر سال از شرافت و عظمت ويژه اي برخوردار است؛ ماهي كه در آن شب قدر و نزول قرآن قرار گرفته است. سعادتمند و خوشبخت كسي است كه بتواند با سلامتي و معرفت اين ماه و به ويژه شبهاي قدر را درك كرده، از فيوضات آن بهره مند شود. از اين رو، در اين مقاله مطالبي را در قالب چند نكته خدمت خوانندگان گرامي ارائه مي نمايم:

1. براي اينكه از شبها و روزهاي ماه مبارك رمضان استفاده وافي شود، لازم است ارزش و اهميت اين ماه براي مخاطبين مشخص گردد. سيره بزرگان به تأسي از نبي مكرم اسلام صلي الله عليه وآله بر اين بود كه قبل از فرارسيدن ماه مبارك رمضان، خطبه اي ايراد مي نمودند و ارزش و اهميت اين ماه و شبهاي قدر را براي مردم بيان مي كردند؛(2) به طوري كه همه مشتاق فرا رسيدن اين ماه عزيز مي شدند. پس لازم است مبلغان گرامي از ماه شعبان المعظم شروع كنند و در فرصتهاي به دست آمده از ويژگيها و فضايل ماه مبارك رمضان و شب قدر صحبت كنند.
به عنوان مثال، ذكر نكاتي چون موارد ذيل براي تذكر مفيد است:
الف. خيليها هستند كه براي خود روزي را مشخص كرده اند كه به عنوان سال خمسي(3) محسوب مي شود. اولياي الهي نيز اوّل ماه مبارك رمضان را سال معنوي براي خود انتخاب مي كنند تا حساب اعمال و رفتارهاي يكساله خود را مشخص كنند و اگر اعمال خوب بوده، شكر الهي را به جاي آورند و اگر رضايت بخش نبوده، به درگاه ربوبي استغفار كنند. (4)
ب. خيلي از اولياي الهي و بزرگان بوده اند كه اهتمام ويژه اي داشتند تا بتوانند شبهاي قدر را درك كنند. بدين منظور، برخي از بزرگان، يكسال تمام را از سر شب تا به صبح شب زنده داري مي كردند تا موفق به درك شب قدر شوند. (5)
ج. طبق فرمايش پيامبر مكرم اسلام صلي الله عليه وآله اين ماه، ماهي است كه همه به مهماني خداوند دعوت شده اند؛ ماهي كه حتي خواب روزه داران عبادت محسوب مي شود؛ اگر نمازي خوانده شود، هفتاد برابر ثواب دارد؛ اگر آيه اي از قرآن تلاوت شود، ثواب ختم قرآن دارد و... كه در خطبه شعبانيه به صورت مفصل آمده است. (6)

2. شهرها، روستاها و مساجد موجود در ايران اسلامي در خصوص برگزاري مراسم شبهاي قدر به يك صورت عمل نمي كنند. برخي از مساجد چه در شهر و چه در روستا شبهاي قدر را به اجراي مراسم و شب زنده داري مي گذرانند و برخي ديگر بعد از اتمام سخنراني همه به خانه ها مي روند و اثري از حضور مردم در مسجد ديده نمي شود. بنابراين، لازم است مبلغان گرامي كه مي خواهند برنامه اجرا كنند، توجه مضاعفي به "بوم شناسي" منطقه داشته باشند. اگر قبلاً برنامه داشته اند، درباره چگونگي آن مديريت كنند و اگر تا به حال برنامه اي در شبهاي قدر نداشته اند، قبل از فرا رسيدن اين شبهاي عزيز با برنامه ريزي صحيح سعي كنند اولين برنامه خود را به نحو احسن اجرا نمايند.



3. حالات معنوي نماز گزاران و روزه داران به يك اندازه نيست؛ چرا كه به فرمايش شهيد اين ماه، مولي الموحدين امير المؤمنين علي عليه السلام براي قلبها ادبار و اقبالي است. (7) پس ضروري است در اجراي برنامه ها به اين مهم نيز توجه شود تا خداي نكرده برخي از كساني كه براي احياي شب قدر به مسجد آمده اند، با طولاني شدن برنامه ها و نبود زمينه اجراي برنامه طولاني در آنها از جهت اقبال قلب، از مراسم دل زده نشوند و با تصور كم توفيقي يا بي توفيقي مأيوسانه مسجد را ترك نكنند.

4. براي اجراي يك برنامه خوب و معنوي در شبهاي قدر توجه به نكات ذيل و رعايت آنها مفيد است:
- براي درك فضيلت و فيض "شب قدر" از قبل به نمازگزاران يادآور شويم تا همه مشتاقانه حضور در اين شب و استفاده از برنامه هاي معنوي را روزشماري كنند.
- بهتر است برخي از افراد اهل مسجد را كه وجهه خوبي نيز در اجتماع دارند و اهل قرآن خواندن، دعا خواندن، مداحي و... هستند، شناسايي كنيم و در اجراي برنامه از آنها كمك بگيريم.
- از قبل در تابلويي زمان برگزاري مراسم و زمان اتمام آن و نيز افرادي را كه براي تلاوت قرآن، مناجات، دعا، مداحي و... اجراي برنامه خواهند كرد، به اطلاع نمازگزاران برسانيم. همچنين اعمال شبها را به صورت خوبي در تابلوهاي مسجد درج نماييد.
- سعي كنيد در بين برنامه ها فاصله اي جهت رفع خستگي، تجديد وضو و... به شركت كنندگان در مراسم بدهيد.
- روز قبل از شب قدر به نمازگزاران اطلاع رساني كنيد كه اگر امكان دارد با غسل در مراسم شركت كنند. (8)
- دعاهاي دهه آخر ماه مبارك رمضان ويژگي خاصي دارند كه نبايد مورد غفلت قرار بگيرند.
- از آنجا كه حضور بانوان در مراسم شبهاي قدر همراه فرزندانشان خواهد بود، ضروري است:
الف. فضاي اختصاص يافته براي آنها كوچك تر از فضاي برگزاري مراسم مردان نباشد؛
ب. نور كافي و زيرانداز مناسب تهيه شود؛
ج. حتماً ظروفي جهت آب آشاميدني در آنجا فراهم گردد؛
د. توجه داشته باشيم كه آنها علاوه بر قرائت قرآن، نماز، دعا و... به فرزندان هم توجه دارند. بنابراين، اگر سر و صدايشان زياد شد، با حالتي مناسب تذكر داده شود.
- از نوجواناني كه در مسجد حضور دارند در اجراي مراسم فعالانه بهره ببريد. از آنها مي توان در تقسيم قرآنها، مفاتيح و... استفاده كرد.
- قبل از فرارسيدن شبهاي قدر، اگر مسجد شما از جهت قرآن و مفاتيح دچار كمبود است، از قبل به فكر باشيد. نيز اگر مهر مسجد كثيف و جرم گرفته شده، با غبارروبي مساجد، اين مهرها را نيز تعويض يا سمباده كشي نماييد.
- از آنجا كه سيره بزرگان بر اين بوده كه حتي در شبهاي قدر از مباحث علمي براي احياء اين شبها بهره مي گرفتند، با شناسايي مشكلات و معضلات و شبهاتي كه احياناً در منطقه وجود دارد و دعوت از شخصيتهاي علمي، در رفع اين مشكلات و پاسخ به شبهات بكوشيد.
- در ميان برنامه ها از همه خواسته شود تا مثلاً نماز هفت قل هو اللّه را بخوانند يا صد مرتبه "اَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّي وَاَتُوبُ اِلَيْهِ" يا صد مرتبه "اَللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ اَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ" را بگويند. (9) اين كار باعث مي شود كه اهل مسجد اگر فراموش كرده اند اين اعمال را به جا آورند، به صورت دسته جمعي مثلاً دست به استغفار بزنند يا قاتلين را لعن و نفرين كنند كه بي شك همراهي جماعت با يكديگر در اجراي عملي، درصد اجابت را بيشتر مي كند و نيز احساس خستگي را از شب زنده داران مي گيرد.
- سعي كنيد سخنراني خود را در اين شب كمتر از شبهاي ديگر طول دهيد. تصور اينكه امشب جمعيت زيادي حضور دارند و مي توان حرفهاي ناگفته را گفت، صحيح نمي باشد.
- شايسته است برنامه ها را از زمان اعلام شده شروع كرده، از طولاني شدن آن پرهيز كنيم. پس ضروري است از انداختن برنامه ها به آخر وقت خودداري نماييم؛ چنان كه برخي از بزرگان سيره خود را بر اين نوع اجرا قرار داده اند.
- يكي از كارهاي بسيار خوب، پذيرايي در فواصل برنامه هاست كه به رفع خستگي و از بين بردن ضعف حاضرين كمك خواهد كرد.
- يكي از اعمال شبهاي قدر خواندن صد ركعت نماز است. شايسته است به مخاطبين خود اطلاع رساني كنيد كه خواندن نمازهاي قضا در اولويت قرار دارد و براي اجراي اين برنامه نيز تدابير لازم را بينديشيد.

پی نوشت :

1) قدر/ 1 - 5.
2) امام رضاعليه السلام از امام علي عليه السلام نقل مي كند كه: "اِنَّ رَسُولَ اللَّهِ خَطَبْنا ذاتَ يَوْمٍ فَقالَ أَيُّهَا النَّاسُ اِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ اِلَيْكُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَالرَّحْمَةِ وَالْمَغْفِرَةِ... ." (وسائل الشيعه، ج 10، ص 313، ح 13494.
3) چه بهتر در كنار بيان سال معنوي تذكري به سال خمسي و نحوه محاسبه نيز داده شود. خيلي از كساني كه حقوق بگيرند، هنوز نمي دانند كه براي آنها نيز سال خمسي هست.
4) الكافي، ج 2، ص 453، ح 2: امام كاظم عليه السلام فرمود: "فَاِنْ عَمِلَ حَسَناً اسْتَزادَ اللَّهَ وَاِنْ عَمِلَ سَيِّئاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ مِنْهُ وَتابَ اِلَيْهِ."
5) مرحوم شيخ عباس قمي در احوالات مرحوم كرباسي اصفهاني اين مطلب را نقل مي كند. ر.ك: فوائد الرضوية، ص 10.
6) براي خطبه شعبانية ر.ك: وسائل الشيعة، ج 10، ص 313؛ بحار الانوار، ج 93، ص 356؛ الامالي، صدوق، ص 93؛ عيون اخبار الرضاعليه السلام، ج 1، ص 295.
7) قال عليه السلام: "اِنَّ لِلْقُلُوبِ اِقْبالاً وَاِدْباراً... ." (نهج البلاغة، حكمت 312.)
8) امام كاظم عليه السلام فرمود: "مَنِ اغْتَسَلَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ وَاَحْياها اِلي طُلُوعِ الْفَجْرِ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ."(وسائل الشيعة، ج 10، ص 358، ح 13600.
9) ر.ك: مفاتيح الجنان، اعمال شبهاي قدر.

استاد حوزه علمیه نجف اشرف، آیه آخر سوره رعد را به عنوان آیه حقانیت دین اسلام و نبوت خاتم النبیین (ص) معرفی کرد.


 

آیت‌الله سید محمود بحرالعلوم میردامادی در سلسله جلسات آخرالزمان و وظایف منتظران که ظهر امروز برگزار شد با اشاره به آیه آخر سوره مبارکه رعد اظهار کرد: این آیه در مورد حقانیت اسلام است و اگر کسی گفت در اصول اعتقادات چه آیه‌ای در حقانیت دین و خاتم‌النبیین دارید باید به این آیه اشاره کنید. این آیه و آیه 17 سوره مبارک هود از مهمترین آیات نبوت خاتم‌الانبیا محمد مصطفی (ص) هستند.

وی ادامه داد: خداوند در این آیه مبارکه می‌فرماید، «می‌گویند تو پیامبر نیستی»، معلوم می‌شود تبلیغات دشمنان علیه پیامبر (ص) مربوط به دیروز نیست، امروز و فردا هم خواهد بود و فعل «یقول» دلالت بر استمرار این شبهه دارد و ما باید به دنبال پاسخگویی به شبهات دشمنان باشیم و مطلب مخالفین را با دلیل رد کنیم. اصول اعتقادات تقلیدی نیست و شما برای اعتقادتان باید دلیل داشته باشید و اگر دلیل نداشته باشید مسئول هستید.

استاد حوزه علمیه نجف اشرف با اشاره به اینکه این سوال و شبهه از طرف کافران علیه پیامبر (ص) مطرح شد بیان کرد: آنها برای این ادعای خود دلیل نداشتند ولی در این طرف قرآن کریم می‌فرماید، پیامبر! به اینها بگو برای رسالتت دو دلیل داری که کفایت می‌کند.

آیت‌الله بحرالعلوم میردامادی در ادامه به تبیین این دو دلیل از زبان قرآن کریم پرداخت و بیان کرد: نخستین شاهد حقانیت پیامبر (ص) خدا است و شهادت خداوند معجزاتی است که در اختیار آن حضرت قرار داده و قرآن کریم معجزه بزرگ ایشان است و تاکنون نیز مخالفان نتوانسته‌اند حتی یک آیه مانند قرآن بیاورند.

وی افزود: اینکه می‌گوییم کسی تاکنون نتوانسته آیه‌ای مانند قرآن بیاورد به دلیل ویژگی‌ها و عظمت‌های منحصر به فرد قرآن کریم است؛ یکی از ده‌ها عظمت و ویژگی قرآن فصاحت و بلاغت آن است و یک جذبه الهی دارد، ولی قرآن فقط در فصاحت و بلاغت منحصر نیست.

بنیانگذار مرکز جهانی حضرت ولیعصر (عج) ادامه داد: یکی دیگر از عظمت‌های قرآن مطالب علمی آن است که هزار و 400 سال پیش نازل شده است. دانشمندان می‌گویند تاکنون علیرغم تمام کشفیات و پیشرفت‌ها چیزی حدود 5 درصد علم تا کنون کشف شده است؛ قران کتاب علمی است که موافق با علوم و دانش‌های صد درصدی است و اگر بشر روزی به نقطه‌ای برسد که بتواند صد درصد مجهولات عالم را کشف کند تازه توانسته مسائل علمی که در قرآن مطرح شده را درک کند و این از معجزات قرآن است.

آیت‌الله بحرالعلوم میردامادی با اشاره به اینکه قرآن برای مؤمنین شفاست ابراز کرد: دانشمندی به نام اِ مو تو ژاپنی، آزمایش‌هایی بر روی آب انجام داده است؛ اسم‌هایی بر آب خوانده و در آزمایش مشخص شده است که مولکول‌های آب در برابر واژه‌های مقدس نظم و نظام خاص پیدا می‌کنند و در برابر واژه‌های زشت و شیطانی نظامشان به هم می‌خورد.

وی با بیان اینکه وقتی انسان مریض می‌شود نظام مولکول‌های بدنش به هم می‌خورد بیان کرد: قرآن شفا و کلماتش مقدس است و وقتی بر بدن مریض خوانده می‌شود قسمت‌های بیمار بدن نظم و نظامش را پیدا می‌کند، ولی توجه کنید که این ویژگی قرآن فقط مختص مؤمنین است. اگر بیمار مؤمن نباشد قرآن برای او شفا نیست بلکه به آن ضرر نیز می‌رساند.

استاد حوزه علمیه نجف اشرف در ادامه به تبیین دومین دلیل بر حقانیت نبوت پیامبر اکرم (ص) پرداخت و ابراز کردند: در ادامه آیه آخر سوره رعد آمده است، «و من عنده علم الکتاب»، کلمه ال بر سر کتاب یعنی کسی که همه کتاب را می‌داند شاهد حقانیت محمد مصطفی (ص) است؛ در تفسیرهای اسرائیلی که به وسیله کعب الاحبار و شاگردانش مانند عمرعاص و ابوهریره پخش شده «و من عنده علم الکتاب» عبدالله بن سلام معرفی شده است و اگر در جایی این تفسیر را خواندید بدانید آن تفسیر از آن جاسوسان یهود است.

آیت‌الله بحرالعلوم میردامادی در پایان خاطرنشان کرد: در روایات اهل‌بیت (ع)، «و من عنده علم الکتاب»، علی ابن ابیطالب (ع)، امام حسن (ع)، امام حسین (ع) و اولاد طاهرین آن جناب تا امام زمان (عج) هستند و هر تفسیری غیر از این مربوط به یهود است.

_____

فارس

آیت‌الله‌العظمی سبحانی در تفسیر آیه ۲۱ سوره زمر به دیدگاه سیدقطب اشاره کرد و گفت: سیدقطب نزول باران را به نزول قرآن تفسیر کرده است که من با آن موافق نیستم.

آیت‌الله بهجت(ره) در نامه‌ خود در مرداد ماه 1375 می‌نویسد: خداوند توفیق مرحمت فرماید که آنچه را می‌دانیم زیر پا نگذاریم و در آنچه نمی‌دانیم توقف و احتیاط نماییم تا معلوم شود.

استاد حوزه علمیه خوزستان گفت: اگر خواهان عاقبت به خیری فرزندان خود هستید، علاوه بر دادن لقمه حلال به آنها، دائم الذکر و دعا باشید و از سحرهای ماه مبارک رمضان غافل نشوید که در این سحرها رازی عجیب نهفته و هرکس به راز آن پی برد، سعادت ابدی نصیب خود کرده است. 

چی کار داری بنده خدا، گناهی کردی، پشیمانی، ناراحتی، توبه کن خدای متعال میبخشد اصلا خدا دوست ندارد مومنین لکه دار شوند.

به مناسبت فرارسیدن لیالی قدر ماه مبارک رمضان برخی از توصیه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای برای استفاده‌ی هرچه بهتر و کامل‌تر از این فرصت گران‌بها را مرور می‌کنیم.

ثابت بن أبی صفیة؛ مشهور به ابوحمزه ثمالی است. نام ابی صفیة(پدر ثابت)؛ دینار است که بنابراین، ثابت بن دینار؛ همان ابوحمزه ثمالی می‌باشد.

پرهیز از لقمه حرام و تاثیر آن در روح و جان انسان بر هیچ کس پوشیده نیست و در آموزه های دینی و روایت حضرات معصومین بر دوری از آن تاکید بسیار شده است .  

مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه گفت: دعا کردن یکی از راه‌های هموار شدن مسیر صلاح و سلاح انسان در معرکه‌های عجیب عالم ماده است. زیرا انسان دائماً با دشمنان فراوانی درگیر است و به سختی می‌تواند خودش را از این مفاسد نجات دهد.

امام علی علیه‌السلام: ممكن نيست خداوند در توبه را بروى كسى باز كند و در آمرزش را به‏ رويش مسدود سازد.

اللهمّ نَبّهْنی فیهِ لِبَرَکاتِ أسْحارِهِ، و نوّرْ فیهِ قلبی بِضِیاءِ أنْوارِهِ، و خُذْ بِکُلّ أعْضائی الی اتّباعِ آثارِهِ، بِنورِکَ یا مُنَوّرَ قُلوبِ العارفین .

همین یکی دو ماه را هر کس بتواند مقداری صرفه جویی کند خود کمکی بزرگ است و از طرفی مگر نمی‌خواهیم "واجعلنا من عبادک الصالحین" باشیم؟ همین تمرین خوبی است.

وقتی روزه‌دار میان افراد روزه‌خوار حاضر می‌شود اعضاي بدن او به تسبيح مشغول شوند و فرشتگان بر او درود و صلوات فرستند.

برای انجام هر کاری آمادگی هایی لازم است و به عبارت دیگر، کارهایی که انسان ها انجام می دهد نیاز به زمینه سازی دارد و از این رو برای تلاوت قرآن و ورود در فضای قرآن نیز باید آمادگی پیدا نمود که یکی از راه های این آمادگی «دعا»ست، خصوصاً اگر دعا از زبان امام معصوم (عَلیه السَلام) باشد.

آیت‌الله بهجت(ره) در نامه‌ خود در تیرماه ۱۳۷۷ می‌نویسد: همه می‌دانند که «رساله عملیّه»‌ را باید بنگرند و بخوانند و بفهمند و عمل کنند و حلال و حرام را با آن تشخیص بدهند؛ پس نمی‌توانند بگویند: «ما نمی‌دانیم چه بکنیم و چه نکنیم».

انيميشن «نان وگل» که به مناسبت شب‌های قدر از شبکه پویا سیما پخش می‌شود، كودكان را با فضايل حضرت علی (ع) آشنا می‌كند.

پیامبر (ص) فرمود: خدا عذاب قبر را از سه دسته از زنان برمی دارد و در روز قیامت با فاطمه دختر رسول خدا (ص) محشور خواهند شد.

استاد انصاریان با بیان اینکه "عرفان‌های امروزی سراب و دروغي بیش نیستند و بويي از حقيقت عرفان آسماني نبرده اند" به تبیین بهترین منبع عرفان پرداخت.

ویژه برنامه های آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها در شب های قدر شامل قرائت قرآن کریم، قرائت دعاهای ابوحمزه ثمالی و جوشن کبیر و مراسم احیا اعلام شد.

معاونت فرهنگی مسجد مقدس جمکران ویژه برنامه های لیالی قدر این مکان مقدس را اعلام کرد. 

اللهمّ ارْزُقْنی فیهِ طاعَةَ الخاشِعین، واشْرَحْ فیهِ صَدْری بإنابَةِ المُخْبتینَ، بأمانِکَ یا أمانَ الخائِفین[1].

امام حسن علیه‌السلام: به یقین بدانید كه شما هرگز تقوا را نشناسید تا آن كه صفت هدایت را بشناسید و هرگز به پیمان قرآن تمسّك پیدا نمى‌كنید تا كسانى را كه دورش انداختند بشناسید.

نمایشگاهی با موضوع «اعجاز علمی قرآن کریم» به سبکی نوین در مرکز تجارت جهانی دبی در حال برگزاری است.

آیت‌الله ناصری می‌گوید: امام حسن(ع) علاوه بر مقام امامتشان، سبط اکبرند، اول فرزندی که در اسلام اسمش حسن گذاشته شد، این بزرگوار هستند. پیغمبر اکرم(ص) برایشان عقیقه کشتند و این عمل در شریعت اسلام سنت شد.

تواضع، فروتنی، خدا ترسی، روابط حسنه، احترام متقابل و کمک به بینوایان از ابعاد برجسته زندگی آن سرور جوانان بهشتی است. آن بزرگوار بازویی علمی، قضایی، و نیرویی بسیار کارآمد برای حکومت علوی و شخص امیرمؤمنان(ع) بوده است.


 

امام حسن(ع) از جمله کسانی بود که از آغاز تا پایان به دفاع از حریم رهبری پرداخت و در جنگ‌های جمل، صفین و نهروان فعالانه شرکت جست و در بسیج نیروها از کوفه برای مقابله با فتنه طلحه و زبیر، گام‌های بسیار مثبت و مؤثری برداشت.

هر چند زندگی پر رنج و محنت امام، پر از مسائل و دشواری‌ها است، اما مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم در یادداشتی به جایگاه علمی امام مجتبی(ع) از منظر جد بزرگوار و پدر گرامیشان پرداخته است که در ادامه می‌آید:

* امام حسن(ع) در نگاه پیامبر(ص)

امام حسن مجتبی(ع) کودک بود که پیامبر بزرگوار اسلام از او به عظمت و بزرگی یاد می‌کرد. به یقین این برخوردهای محبت آمیز که هیچ گاه در زمان خاص و یا در محدوده خاصی ابراز نمی‌شد، نشان دهنده این بود که آن حضرت می خواست نقاب از چهره امام حسن(ع) کنار زده و شخصیت والای او را بیش از پیش، به مسلمانان معرفی کند.

مؤرخان نوشته‌اند که: روزی رسول خدا(ص) ضمن اظهار محبت به امام حسن مجتبی(ع) فرمود: همانا حسن ریحانه من است و این فرزندم سید و بزرگ است و به زودی خداوند به دست او بین دو گروه مسلمان، صلح بر قرار خواهد کرد.(1) ناگفته نماند که این سخن، یک پیشگویی از رسول خدا(ص) بود که در آینده بین دو گروه از مسلمانان جنگ و خونریزی خواهد شد و امام حسن(ع) بین آن دو صلح و دوستی برقرار خواهد کرد.

طبق نقل تاریخ، امام حسن مجتبی(ع) با مشاهده خیانت یاران و فراهم نبودن زمینه جنگ با معاویه، خیر و صلاح امت را در این دیدند که از درگیر شدن با معاویه خودداری کرده و با صلح پیشنهادی معاویه، موافقت کنند؛ و در اثر این صلح، هم مسلمانان را از شر هجوم خارجیان نجات دادند و هم از جنگ و خونریزی جلوگیری کردند.(2)

ماجرایی از حذیفه نقل شده است که شخصیت آن حضرت را نزد پیامبر(ص) بیشتر معرفی می‌کند: آمده است ناگاه مرد عربی، چماق به دست وارد شد و فریاد برآورد: کدام یک از شما محمد هستید؟ یاران رسول خدا، با ناراحتی جلو رفته و گفتند: چه می‌خواهی؟ رسول خدا(ص) فرمود: آرام بگیرید، مرد عرب خطاب به پیامبر(ص) گفت: تو را دشمن داشتم و اکنون دشمنی من نسبت به تو بیشتر شد. تو ادعای رسالت و پیامبری کرده‌ای، دلیل و برهانت چیست؟، حضرت فرمود: چنانچه مایل باشی، عضوی از اعضای من به تو خبر دهد که برهان و دلیلم روشن‌تر خواهد بود.

مرد عرب گفت: مگر عضو انسان هم سخن می‌گوید؟ پیامبر(ص) فرمود: آری! حسن جان! برخیز، مرد عرب که گمان می‌کرد، پیامبر(ص) او را مسخره می‌کند، گفت: خود از عهده پاسخگویی بر نمی‌آیی، خردسالی را از جای بلند می‌کنی تا با من صحبت کند؟! رسول خدا(ص) فرمود: به زودی او را آگاه به خواسته‌های خویش خواهی یافت.

امام حسن مجتبی(ع) از جای برخاست و از وضعیت آن مرد عرب و چگونگی گرفتاری وی در بین راه سخن گفت، به گونه‌ای که باعث تعجب و حیرت او شده و گفت: ای پسر! تو این مطالب را از کجا می‌دانی ؟! تو اسرار دل مرا بر ملا ساختی گویی همراه من بوده‌ای، مگر تو غیب می دانی؟! آنگاه مسلمان شد.(3).

راستی که امام حسن(ع) با این بیانات، برهان و دلیل نبوت پیامبر اسلام(ص) بوده است، چرا که این عضو کوچک پیامبر آن قدر از خود دانش نشان داد که دشمن را وادار به تسلیم و اسلام کرد.

*امام حسن(ع) در نگاه امیرمؤمنان(ع)

امام حسن مجتبی(ع) در نگاه علی(ع) شخصیتی بسیار بزرگ و ممتاز بود، حضرت علی(ع) از همان دوران کودکی وی که آیات الهی را برای مادرش فاطمه زهرا(س) می‌خواند، این گوهر گرانبها را شناخت و در طول سالیانی که در کنار یکدیگر بودند، همواره از فرزند خود تعریف، تمجید و تقدیر می‌کرد. حتی در برخی از موارد، قضاوت یا پاسخ به سؤالات علمی را به عهده‌اش می‌گذاشت. نمونه‌های زیر، بیانگر شخصیت علمی و جایگاه والای آن حضرت(ع) است.

روزی یک فرد شامی، نزد امام حسن(ع) آمد و خود را از پیروان امیرمؤمنان معرفی کرد. حضرت به وی فرمود: تو از پیروان ما نیستی، بلکه برای پادشاه کشور روم سؤال‌هایی پیش آمده و پیکش را نزد معاویه فرستاده، او در جواب عاجز مانده، تو را نزد ما فرستاده است.

پیش از آنکه مرد شامی سؤالات خود را مطرح کند، امام حسن(ع) لب به سخن گشود و فرمود: آمده‌ای که چنین سؤال‌هایی را مطرح کنی: فاصله بین حق و باطل چه قدر است؟ بین آسمان و زمین چه قدر فاصله است؟ قوس و قزح چیست؟ کدام چشمه و چاه است که ارواح مشرکان در آن جمع هستند؟ ارواح مؤمنان در کجا جمع می‌شوند؟ خنثی کیست؟ کدام ده چیز است که هر یک سخت‌تر از دیگری است؟

مرد عرض کرد: یابن رسول الله! درست است، پرسش‌های من همین‌هاست که فرمودید، سپس امام در حضور پدر به تمام آن پرسش‌ها پاسخ گفت. وقتی مرد شامی این پاسخ‌ها را شنید، گفت: گواهی می‌دهم که تو فرزند رسول خدایی و همانا علی بن ابیطالب سزاوارتر است برای خلافت و جانشینی رسول خدا از معاویه(4).

از دیگر دلایل شخصیت علمی و جایگاه والای آن حضرت این است که امیرمؤمنان(ع) از او خواست تا در جریانی بسیار مشکل، داوری کند، او نیز درباره فردی که چاقو در دست داشت و در خرابه‌ای کنار کشته‌ای دستگیرش کرده بودند و همچنین درباره فرد دیگری که خود اقرار کرده بود که مقتول در خرابه را، او کشته است، چنین قضاوت کرد: قاتل واقعی با اقرار و صداقتش جان متهم را نجات داد و با این کار، گویی بشریت را نجات داده است و خداوند فرمود: «و من احیاها فکانما احیا الناس جمیعا»، هر کس انسانی را از مرگ رهایی بخشد، چنان است که گویی همه مردم را زنده کرده است. بنابراین، آن دو را آزاد کنید و دیه مقتول را از بیت‌المال پرداخت کنید.(5)

از جمله افرادی که نامش جزو راویان و محدثان از رسول خدا(ص) در تاریخ ثبت شده، امام حسن مجتبی(ع) است. امام که در حیات پیامبر(ص) هنوز ده سال نداشت، با دریافت گفته‌های پیامبر که گاهی آیات وحی بود و گاهی روایات، آن‌ها را از سینه پیامبر به سینه خودش منتقل کرده و سپس به دیگران انتقال می‌داد.

امام حسن(ع) با شنیدن آیات وحی که بر رسول خدا(ص) فرود می‌آمد، بیدرنگ به منزل آمده و آن‌ها را برای مادرش حضرت فاطمه زهرا(س) قرائت می‌کرد که این مسأله باعث تعجب امیرمؤمنان(ع) شده بود.

نوشته‌اند: امام مجتبی هفت ساله بود که به همراه پیامبر در مسجد حضور می‌یافت و آنگاه که آیات جدید بر او نازل می‌شد، همان‌ها را از زبان جدش می‌شنید و آن گاه که به خانه باز می‌گشت، برای مادرش فاطمه تلاوت می‌کرد، به گونه‌ای که هرگاه امیرمؤمنان وارد خانه می‌شد، ملاحظه می‌کرد آیات جدیدی که بر پیامبر نازل شده نزد فاطمه(س) است. از آن حضرت جویا می‌شد، فاطمه می‌فرمود: از فرزندت حسن.

یکی از بهترین شواهد و دلایل شخصیت والای امام حسن مجتبی(ع) این است که وی از همان آغاز جوانی، بلکه کودکی، آنچه را که از زبان پیامبر اسلام(ص) گرفته بود، سخاوتمندانه در اختیار دیگران قرار می‌داد. ابن الصباغ مالکی درباره این کلاس پر خیر و برکت می‌نویسد: درباره حسن بن علی - که درود بر او باد - نقل شده است که در مسجد رسول خدا(ص) می‌نشست و تشنگان معارف اسلامی گرداگردش می‌نشستند. او به گونه‌ای سخن می‌گفت که تشنگان علم و معرفت را سیراب کرده و ادله و براهین دشمنان را باطل کند.(6)

ابن الصباغ سپس به نقل جریان زیر پرداخته تا شخصیت علمی امام حسن مجتبی(ع) و جایگاه والای او را در امت اسلامی بیان کرده باشد: علی بن احمد واحدی در تفسیر خود آورده است که مردی وارد مسجد رسول الله شده و ملاحظه کرد که شخصی مشغول نقل حدیث از پیامبر است. مردم اطراف او را گرفته، به سخنانش گوش می‌دادند. پس آن شخص به نزد وی آمده، گفت مراد از شاهد و مشهود - که در آیه شریفه آمده است - چیست؟ پاسخ داد: اما شاهد که روز جمعه است و اما مراد از «مشهود» روز عرفه است.

پس، از او گذشته به دیگری برخورد کرد که همانند اولی به نقل حدیث پرداخته بود، سؤال خود را تکرار کرده از او پرسید که: مراد از شاهد و مشهود چیست؟ وی پاسخ داد: اما «شاهد» که روز جمعه است و اما مشهود، روز عید قربان است. آنگاه از کنار آن دو نفر گذشته، گذرش به نوجوانی افتاد که چهره‌اش همانند طلا می‌درخشید که او هم در مسجد، کلاس درس تشکیل داده بود. پس از او درباره شاهد و مشهود پرسید. وی در پاسخ گفت: آری! اما شاهد، حضرت محمد(ص) و اما مشهود، روز قیامت است.

آنگاه برای گفته خود، این چنین استدلال کرد: آیا سخن پروردگار را نشنیده‌ای که می‌فرماید: «یا ایها النبی انا ارسلناک شاهداً و مبشراً و نذیراً»، ای پیامبر! ما تو را به عنوان شاهد و بشارت دهنده و بیم دهنده فرستادیم، «ذلک یوم مجموع له الناس و ذلک یوم مشهود»، روز قیامت روزی است که همه مردم برای آن جمع می‌شوند و آن روز، روزی است که مشهود همگان است.

گوید: سپس از نام شخص اول پرسید، گفتند: ابن عباس است و از دومی که پرسید: گفتند: ابن عمر است و از شخص سوم که پرسید، گفتند: وی، حسن بن علی بن ابیطالب است(7).

جالب اینجاست که بر طبق نقل علامه مجلسی در بحارالانوار، این شخص تفسیر امام را از شاهد و مشهود، بر دیگر تفسیرها که از عبدالله بن عباس و عبدالله بن عمر شنیده بود، ترجیح داده و آن را پسندیده بود(8)، شاید دلیل این پذیرش، استدلال قوی امام حسن(ع) به دو آیه شریفه بوده است.

امام حسن مجتبی(ع) از دوران کودکی سفره علمی خود را پهن کرده و با نقل آیات شریفه و سپس نقل حدیث از پیامبر بزرگوار اسلام(ص) خدمت بزرگی به تشنگان علم و معرفت کرد، به ویژه در ده سال آخر که حوادث دردناکی به مسلمانان، خاصه پیروان اهل بیت روی آورده بود، امام با حلم، بردباری، صبر و حوصله‌ای که از خود نشان می‌دادند، خویشتن را برای هر نوع پاسخگویی آماده ساخته بودند. از این روی، می‌بینیم که افراد و گروه‌ها و شخصیت‌های زیادی در محضر درس امام(ع) می‌نشستند که یقیناً تاریخ، نام بسیاری از آن‌ها را ثبت نکرده است.

*پی‌نوشت‌ها:

1.ابن حجر عسقلانی ، الاصابة فی تمییز الصحابه، ج 2، ص 12،محب الدین طبری، ذخائر العقبی، ص 125.

2.رک: شیخ راضی آل یاسین، صلح الحسن.

3.همان بحارالانوار، ج 43، ص 333.

4.طبرسی، احتجاج، ج 1، ص 339

5.کلینی ، کافی، ج 7، ص 289.

6.ابن صباغ مالکی ،الفصول المهمه، ص 137.

7.ابن صباغ مالکی ،الفصول المهمه، ص .137

8.بحارالانوار، ج 43، ص 345

_____

فارس

می‌دانید اگر فرق خود را با شیطان تشخیص دهیم و بتوانیم مقدار فشار او را بر روح خود درک کنیم و موقعیت‌های نفوذ او را درشخصیت خود شناسایی کنیم و حساب بدخواهی‌های او را از بددلی‌های خود جدا کنیم، چقدر راحت‌تر هم توبه می‌کنیم و هم مبارزه با نفس خواهیم کرد؟

اللهمّ لا تؤاخِذْنی فیهِ بالعَثراتِ واقِلْنی فیهِ من الخَطایا و الهَفَواتِ ولا تَجْعَلْنی فیه غَرَضاً للبلایا والآفاتِ بِعِزّتِکَ یا عزّ المسْلمین .

یک جوان تازه شیعه شده آمریکایی گفت: در مجالس و رویدادهای اسلامی در کنار مسلمانان آرامشی را حس می کردم که به تمام سوالات و ناامیدی های قبلی پاسخ آرام کننده ای می داد و همین مرا قانع کرد که آنچه در زندگی ام نیاز دارم تا به آن ارزش بدهم دین اسلام است.

دوستان خدا شبهاشان با بى خوابى، و روزهايشان با تحمل تشنگى و روزه دارى سپرى مى‌گردد و آسايش آخرت را با رنج دنيا و سيراب شدن آنجا را با تحمل تشنگى دنيا به دست آوردند.

آن طلبه با نهایت ناراحتی می گوید آقا فرمود: لازم نیست ما چند دقیقه به شما وقت ملاقات بدهیم، شما تهذیب نفس کنید من خودم نزد شما می آیم.

به گفته وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی زمان برگزاری نمایشگاه بین المللی قرآن تا چهارشنبه ۲۵ تیرماه برابر با شب ۱۹ رمضان تمدید می‌شود.

انسان اگر شکمش را ظرف حرام قرار بدهد، میل به گناه پیدا می‌کند. شخص متدینی می‌گفت: یک روز رفقا از یکی از کباب‌های بازار برایم خیلی تعریف کردند، خیلی اصرار کردند، من هم قبول کردم رفتیم و از آن کباب‌ها خوردیم، اما کاش نرفته بودم!

مرحوم شیخ حسینعلی نخودکی یک بار از قبرستانی که حالا یک گنبد سبزی از آن باقی مانده، ولی قبلاً قبرستان وسیعی بوده، با بعضی از افراد عبور می‌کردند که به همراهان خود فرموده بودند: گوش کنید! ببیند از این قبر چه چیزی می‌شنوید؟

امام جعفر صادق علیه‌السلام در حدیثی ارزشمند به مومنان توصیه فرموده‌اند که نومیدانه دست از دعا نکشند و در اجابت دعا عجله به خرج ندهند.

مهمتر از دعا برای تعجیل فرج حضرت مهدی (عج)، دعا برای بقای ایمان و ثبات قدم در عقیده و عدم انکار آن حضرت تا ظهور اوست؛ چون مردن تنها قطع حیات دنیای چند روزه فانی است؛ اما بیرون رفتن از عقیده صحیح، موجب هلاکت ابدی است.

دین اسلام اعتراف به گناه را تنها در پیشگاه خدا جایز می‌داند، اما نوع اعتراف به گناه در کلیساها موجب ریختن آبروی مردم می‌شود که در اسلام مورد نهی قرار گرفته است. 

حضرت آیت الله صافی گلپایگانی در سروده ای با عنوان "بهار توبه" به توصیف اهمیت ماه ضیافت الهی پرداختند.  

خداوند در سورة بلد آيه ي 4 مي فرمايد:«لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ؛ كه ما انسان را در رنج آفريديم»(و زندگي او مملو از رنج ها است) «كبد» بر وزن«فَرَس» به معناي«سختي» و بر وزن«كَتْف» به معناي جگر و درد جگر سياه است. همچنين«كُباد» به معني درد جگر است. و بيش از يكبار در قرآن نيامده است.

اللهمّ حَبّبْ الیّ فیهِ الإحْسانَ وكَرّهْ الیّ فیهِ الفُسوقَ والعِصْیانَ وحَرّمْ علیّ فیهِ السّخَطَ والنّیرانَ بِعَوْنِكَ یا غیاثَ المُسْتغیثین 

اى موسى! آنان كه با گريستن از ترس من جوياى تقرّب به من هستند، در اعلى عليّين‏‌اند و هيچ كس در اين مرتبه با آنان شريك نيست.

مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه گفت: یک جمله از مرحوم حضرت امام(ره) دیدم که می‌فرمایند بعضی افراد هستند که من به حالشان غبطه می‌خورم، آدم خداشناس و مؤمن و بی‌هوا، در حالی که کسی هم ایشان را نمی‌شناسد.

پرهیز از ستیزه جویی، منصفانه رفتار کردن، عدم افشاگری رازهای یکدیگر پرهیز از ظلم و ستم به دیگران، برخی از بایدها و نبایدهای رفتار مؤمنان نسبت به یکدیگر است. 

12
صفحه 12 از 70