عنوان: ترجمة رسالـة الحقوق امام سجّاد(ع)
مترجم: علي شيرواني
ناشر: دارالفكر
نوبت و سال چاپ: سوم 1386.
رسالـة الحقوق از آثار جاودان، ماندگار، پر ارج و گرانمایه ای است که از سیّد السّاجدین امام زین العابدین علی بن الحسین بن علیّ بن ابی طالب(ع) برای شیعیان به یادگار مانده است و همواره مورد توجّه عالمان شیعه و عاشقان اهل بیت(ع) بوده و هست و اینک نیز، به یُمن احیای آثار اهل بیت در جمهوری اسلامی، توجّهی خاص به این رسالة شریف از سوی عام و خاص در میهن عزیز ما، مشاهده میشود.
رسالـة الحقوق در منابع متعدّدی نقل شده است که قدیمی ترین آنها عبارتند از:
1. «تحف العقول»، اثر حسن بن علیّ بن حسین بن شعبه حرّانی؛
2. «من لا یحضره الفقیه»، اثر ابی جعفر محمّد بن علی بن حسین بابویه قمی ملقّب به شیخ صدوق؛
3. و «خصال» شيخ صدوق.
هر سه کتاب از منابع معتبر، مورد استناد و متداول میان شیعیان است.
امام سجّاد(ع) در مقدّمة رسالة حقوق خود در بيان مباني و فلسفة حقوق در اسلام ميفرمايد:
«بداي، خداي رحمتت كند كه خداوند را بر تو حقوقي است كه در هر حركتي كه صورت دهي و هر سكوني كه بر آن بماني و به هر مكاني كه درآيي و هر عضوي را كه بجنباني و هر وسيلهاي كه به كار گيري آن حقوق تو را فراگرفته است. [اين حقوق همه در يك پايه نيست، بلكه] پارهاي از آن مهمتر و بزرگتر از پارهاي ديگر است. بزرگترين حقّي كه خداي متعال براي خويش بر تو واجب ساخته، حقّ الله است كه اصل و بنيان همة حقوق است و بقية حقوق، جملگي شاخه برگهاي آن است. آنگاه خداوند، حقوق تو را، از فرق سر تا نوك پايت، به تفاوت اعضاي بدن تو بر خودت واجب كرده است».
امام چهارم شيعيان، پس از اين مقدّمه به تبيين شاخههاي مختلف حقوق ميپردازد و آنها را به شرح زير برميشمارد:
1. حقّ خداوند؛ 2. حقّ انسان بر خود؛ 3. حقوق كارها [ي عبادي]؛ 4. حقوق پيشوايان؛ 5. حقوق رعيت؛ 6. حقوق خويشاوندي.
آن حضرت در ذيل هر از يك شاخههاي حقوق، فروع مختلفي را بر ميشمارند كه خلاصه آنها به شرح زير است:
حقّ انسان بر خود، شامل: حقّ نفس، حقّ زبان، حقّ گوش، حقّ چشم، حقّ پا، حقّ دست، حقّ شكم و حقّ عورت.
حقّ صدقه و قرباني؛
حقوق پيشوايان، شامل: حقوق زيردست، حقّ متعلّم، حقّ همسر و حقّ مملوك.
حقّ خويشاوندي، شامل: حقّ مادر، حقّ پدر، حقّ فرزند و حقّ برادر.
ديگر صاحبان حق شامل: حقّ آزاد كنندة برده، حقّ بردة آزاد شده، حقّ نيكوكار، حقّ اذانگو، حقّ امام جماعت، حقّ همنشين، حقّ همسايه، حقّ همصحبت، حقّ شريك، حقّ مال و دارايي، حقّ طلبكار، حقّ معاشر، حقّ طرف مدّعي تو، حقّ كسي كه تو عليه او ادّعا داري، حقّ مشورت كننده، حقّ مشورت شونده، حقّ اندرزخواه، حقّ اندرزگو، حقّ سالخوردگان، حقّ خردسال، حقّ سائل، حقّ مسئول، حقّ شادكننده، حقّ كسي كه از او به تو بدي رسيده، حقّ همكيشان و حقّ اهل ذمّه.
مطالعه اين كتاب را به همه كساني كه نميخواهند در روز رستاخيز با كوله باري از حقوق ادا نشدة مردم، محشور شوند، توصيه ميكنيم.
ماهنامه موعود شماره 121
