1. ماهيّت انقلاب اسلامي
مقام معظّم رهبري درباره ماهيّت انقلاب اسلامي مي فرمايند:
انقلاب ايران يك انقلاب هويّتاً اسلامي بود. انقلابي بود كه با انگيزه هاي اسلامي و با خطّ مشيّ اسلامي و با رهبري اسلامي و با شعارهاي اسلامي و بالأخره حتّي با تاكتيك هاي اسلامي پيش رفت. در اين مبارزه، ما حتّي از تاكتيك هاي ضدّ اسلامي و غير اسلامي استفاده نكرديم؛ يعني رهبر ما در طول مبارزه حتّي يك دروغ مصلحتي هم نگفت و اين يك شيوه و يك منش اسلامي است. انقلابي هويّتاً اسلامي. (1/3/1358)
ايشان در جايي ديگر در اين باره مي فرمايد:
پس ببينيد من منشأ اين انقلاب را چه مي دانم. من مي گويم منشأش در تديّن و در ايمان است. (15/12/1377)
٭ ٭ ٭
رهبر انقلاب اسلامي در يكي ديگر از سخنان خود به وجه فرهنگي انقلاب اسلامي اشاره كرده و مي فرمايد:
انقلاب ما، انقلابي مبتني بر يك منش و نگرش فرهنگي بود و هر حركت ارزشي، اين خصوصيّت را دارد. (5/5/1371)

2. آسيب ها و تهديدها
به اعتقاد مقام معظّم رهبري دو دسته از عوامل، انقلاب اسلامي و دستاوردهاي آن را تهديد مي كند؛ يكي عوامل دروني و ديگري بيروني.
1ـ 2. آسيب ها و تهديدهاي دروني
ايشان درباره عوامل دروني مي فرمايد:
عوامل دروني، يعني مواردي كه در درون خود ما انقلابيون و ما مؤمنان است؛ اينها كم نيست، زياد است. من مي خواهم عرض كنم كه اگر ما اين آسيب هاي دروني را علاج كنيم، آن آسيب هاي بيروني، مشكلي برايمان به وجود نخواهد آورد.
ببينيد قرآن به طور صريح در اين زمينه با ما حرف مي زند و مي گويد: «ذَلِكَ بِأَنَّ اللهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَه أَنْعَمَهَا عَلَي قَوْمٍ حَتَّي يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ؛1 اين [كيفر] بدان سبب است كه خداوند نعمتي را كه بر قومي ارزاني داشته تغيير نمي‏دهد؛ مگر آنكه آنان آنچه را در دل دارند، تغيير دهند.» نعمتي كه خدا به شما داد، محال است از شما بگيرد، مگر شما شرايط خودتان را عوض كنيد. چون نعمت الهي بي حساب و كتاب نيست؛ خدا تحت شرايطي نعمتي را به كسي مي دهد؛ اگر آن شرايط را حفظ كرديد، محال است كه نعمت از بين برود و پس گرفته شود. اين جزو مضامين و مسلّمات و بيّنات دعاهاي ماست. انسان در «صحيفه سجّاديه» و جاهاي ديگر كه نگاه مي كند، برايش مسلّم مي شود كه اين گونه است؛ خدا نعمت را نمي گيرد، مگر ما آن شرايط را عوض كنيم. الآن اين اتاق روشن است و اين چراغ ها نور مي دهند؛ چرا؟ لابد شرايطي وجود دارد، سيم هايي، امكاناتي و فضاهايي هست. اگر اينها تغيير پيدا كند، طبيعي است كه اين هم نخواهد بود. اين چيز واضحي است. تقدير الهي، يعني اندازه گيري هاي دقيق پروردگار، اين لايتخلّف است؛ چنانچه ما اندازه ها را عوض كرديم، خداي متعال هم نتايج را عوض خواهد كرد. (15/12/1377)
٭ ٭ ٭
رهبر معظّم انقلاب اسلامي، از تهديد دروني با عنوان سايش جبهه خودي ياد كرده و در اين باره مي فرمايد:
من احساس مي كنم اين جبهه، آفتِ سايش شده است. انسان سايش پذير است. هر انسان ديگري جز معصومان(ع) در برخوردها و سايش ها و اصطكاك ها، ساييده و كم مي شود و برجستگي هاي روحي اش تغيير مي كند؛ بايد مراقبش بود. اينكه ذكر دائمي گفته اند، براي خاطر اين است. انسان دائماً بايد متذكّر باشد و الّا خراب خواهد شد. بزرگان و ائمه و معصومان ما، مواظب خودشان، خودسازي شان، نمازشان، ذكرشان، دعايشان، توجّهات و توسّلاتشان بودند، براي اينكه ضايع و خراب نشوند. ماها خراب مي شويم. (10/10/1369)
ايشان مهم ترين تهديدهاي دروني انقلاب اسلامي را اين گونه برمي شمارد:
1 ـ 1 ـ 2. يكي از عوامل سايش در جبهه خودي، اين است كه مسئولان خودي فرهنگ، مانند وزارت ارشاد و بعضي دستگاه هاي ديگر، به آن كم توجّهي كردند. از ابتدا كه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تشكيل شد، بايستي دفتر گزينش داير مي كرد و به سراغ كساني كه اهل نويسندگي، شعر، فيلم سازي، موسيقي حلال و ديگر رشته هاي هنري بودند، مي رفت.
2 ـ 1 ـ 2. امّا عامل ديگر، خود باختگي عناصر جبهه خودي در مقابل شخصيّت هاي جبهه دشمن به خاطر احساس برتري صنفي آن شخصيّت ها بر اين عناصر بود. اين حقيقت قابل انكار نيست. مثلاً فرض بفرماييد وقتي يك هنرمند اين جبهه، در رشته اي از هنر، سرافراز و بي اعتنا مقداري پيش مي رفت و بعد در جايي احساس خستگي مي كرد و مي خواست لحظه اي بايستد و نفس تازه كند و تا چشمش به هنرمند رشته خودش در جبهه مقابل مي افتاد، مرعوب او مي شد.
3 ـ 1 ـ 2. عامل ديگري كه وجود دارد، اين است كه در جبهه خودي، بعضاً به دلايلي، در پاي بندي نظام به حرف ها و آرمان هاي خودش ترديد شد. اگر بخواهيم مثال كاملاً واضحي بزنيم ـ و البتّه در خصوص اين مثال، عاملي هم وجود داشت كه مشكل را تا حدودي برطرف مي كرد ـ مسئله قبول قطعنامه 598 و پايان جنگ بود كه عدّه اي را مردّد كرد. منتها گفتم در آن قضيه عاملي وجود داشت كه همان وجود امام بود. چون امام، كُر بود، دريا بود و مورد ترديد قرار نمي گرفت.
4 ـ 1 ـ 2. يك عامل ديگر از عوامل هضم جبهه خودي و سايش آن، كشيده شدن پاي عناصر اين جبهه به دعواهاي خطّي است كه در برهه اي از زمان، در اين كشور واقعاً فاجعه آفريد. ناگهان بين سياسيون، نمايندگان مجلس و برخي ديگر از مسئولان، دعواهايي بروز كرد كه اصل آن دعواها موجّه نبود. هر دو خط، بدون ترديد، در حدّي جرم داشتند. هر دو خط، هم آدم هاي بسيار خوب داشتند، هم آدم هاي ناباب داشتند و هم آدم هاي متوسط داشتند.
امّا تعبير دوم از تهاجم فرهنگي اين است كه فرهنگ انقلابي حاكم بر ذهنيّت جامعه را مورد هجوم قرار دهد. در داخل جامعه به فرهنگ جامعه بپردازند، براي اينكه آن فرهنگ را دست كاري كنند؛ ذهن ها را مردّد كنند و دل هاي مؤمن و مستقر را از حالت استقرار خارج و دچار ترديد كنند. اقدام به اين كار دشوار نيست؛ مقابله با آن هم ـ اگر درست انجام بگيرد ـ دشوار نيست؛ امّا اگر از آن غفلت شد، خيلي سخت مي شود. مثلاً فرض كنيد اگر كسي بخواهد اصل وجود خدا را ـ كه جزو مسلّمات است ـ مورد ترديد قرار دهد و استدلال بر عدم كند، كار او مشكل است؛ امّا ايجاد ترديد آسان است. در مقابل اين، بايد يك حركت وجود داشته باشد. (18/12/1367)

انقلاب اسلامي؛ فرصت ها و تهديدها
انقلاب ما بسيار عظيم و بسيار بالاتر و برتر از تقويم ها و تقديرهاي ناظران بين المللي است. از لحاظ بنيه، بسيار قوي است. به همين دليل با وجود اينكه عليه اين انقلاب، تهاجم ها و ضربه ها و محاصره ها، بيش از همه انقلاب هايي كه من مي شناسم بوده، آسيب پذيري اين انقلاب، از همه انقلاب هاي بزرگ دنيا به مراتب كمتر بوده است.
بنابراين وقتي كه ما مقايسه مي كنيم، مي بينيم انقلاب ما بعد از بيست سال، آسيب هاي گوناگون يك انقلاب بزرگ مثل انقلاب فرانسه، يك انقلاب پر سر و صدا مثل انقلاب «شوروي» و يك انقلاب ـ به اصطلاح ـ اسلامي مثل انقلاب الجزاير را مطلقاً نداشته است و اين نشان دهنده بنيه اين انقلاب است. (15/12/1377)
٭ ٭ ٭
انقلاب ايران يك انقلاب هويّتاً اسلامي بود. انقلابي بود كه با انگيزه هاي اسلامي و با خطّ مشيّ اسلامي و با رهبري اسلامي و با شعارهاي اسلامي و بالأخره حتّي با تاكتيك هاي اسلامي پيش رفت. در اين مبارزه، ما حتّي از تاكتيك هاي ضدّ اسلامي و غير اسلامي استفاده نكرديم؛ يعني رهبر ما حتّي يك دروغ مصلحتي هم نگفت در طول مبارزه و اين يك شيوه و يك منش اسلامي است. انقلابي هويّتاً اسلامي. چون اين انقلاب هويّتاً اسلامي است دشمن هايش در دنيا مشخّص مي شوند. اين دشمن ها چه كساني هستند؟ اگر يك جنبش و يك انقلاب صرفاً ضدّ امپرياليستي باشد، غارتگران بين المللي با آن انقلاب مبارزه خواهند كرد؛ امّا اگر نه فقط ضدّ غارتگري، بلكه ضدّ هر گونه سلطه جويي بيگانگان باشد؛ يعني سلطه فرهنگي، سلطه سياسي و سلطه اقتصادي، آن وقت نه فقط سياست هاي استعماري و استثماري با او مخالفت خواهند كرد؛ بلكه حتّي فرهنگ ها و ايدئولوژي هاي سلطه طلب هم با آن جنبش مخالفت مي كنند و اين درست چيزي است كه براي جنبش اسلامي ايران پيش آمده و شما اين را مشاهده مي كنيد. ما در سطح بين المللي فقط با كارشكني غارتگران روبه رو نيستيم؛ بلكه حتّي با فرهنگ هاي سلطه جو و با سياست هاي سلطه جو هم روبه رو هستيم. آنها هستند كه كارشكني مي كنند؛ لذاست كه شما مي بينيد در طول دوران مبارزات ما، هيچ يك از قدرت هاي عالم، به معناي واقعي كلمه براي مبارزان ما و مبارزه ما، كف نزدند، از ما تجليل نكردند، ما را حتّي جدّي نگرفتند. با اينكه مي ديدند مستضعفان در اين مملكت مشغول مبارزه هستند، با مستكبران ساختند؛ حتّي كساني كه ادّعاي حمايت از مستضعفان را دارند. اين به دليل اسلامي بودن جنبش ماست. (1/3/1358)
٭ ٭ ٭
مجموعه ما بايد تصميم بگيرد كه خطّ انقلاب را به معناي حقيقي كلمه و بدون هيچ گونه كمبود و كسري و پذيرش ساييدگي در گوشه اي از اين هدف ها، با قاطعيّت و قدرت به سمت هدف هاي انقلاب ادامه دهيم. صحنه، صحنه وسيعي است. همه جايش مي شود حضور داشت و اين احساس را كرد؛ هر جا كه باشيم، بايستي تصميم را بر اين قرار بدهيم كه با هماهنگي كامل و با ياد امام به سمت هدف ها حركت كنيم. (18/5/1368)